Chương 12: Tinh chất cù lao

Gió chướng từ mé sông Tiền lồng lộng thổi qua rặng bần de ra mặt nước, cuốn theo hơi phù sa nồng đượm quen thuộc sau chuỗi ngày dài nồng nặc mùi mặn chát. Huỳnh Quốc Thái đứng trên mỏm đất đầu bờ mương, tay cầm chiếc khúc xạ kế quang học vừa vớt lên một giọt nước trong vắt từ lòng rạch. Đưa ống kính lên ngang mắt nhìn về phía vầng đông đang ửng hồng sau rặng dừa nước, anh nheo mắt đọc chỉ số vạch chia.

Không phẩy sáu phần ngàn.

Trái tim Thái đập thình thịch một nhịp nhẹ nhõm. Đêm hôm kia, chiếc sà lan cẩu trọng tải lớn cùng đội công binh của tỉnh đã hoàn tất những mối hàn thép cuối cùng trên cửa xả cống Cây Da. Khối sắt thép nặng hàng chục tấn được dằn xuống lòng kênh, chặn đứng hoàn toàn lưỡi mặn từ biển Đông đang thọc sâu vào ruột cù lao. Nước ngọt từ thượng nguồn đổ về cuồn cuộn, nhuộm đỏ quạch đôi bờ, gột rửa đi lớp muối kết tinh trắng xóa từng bóp nghẹt từng tấc đất An Bình suốt nửa tháng ròng.

Thái khẽ xoay bả vai. Vết rách sâu ở bắp tay phải sau vụ nổ bình áp bữa trước nay đã kéo da non, râm ran ngứa dưới lớp băng gạc sạch sẽ mà Tú thay cho anh mỗi chiều. Bàn tay anh – bàn tay dày cộm những vết chai sần của thợ tiện, thợ hàn – chầm chậm miết lên một thân bưởi da xanh sù sì trước mặt.

Dưới gốc, lớp rơm rạ mục và bèo lục bình giữ ẩm vẫn còn đẫm sương đêm. Nhờ những giọt nước ngọt chắt chiu từ ba giàn lọc RO dã chiến chạy thâu đêm suốt sáng, kết hợp cùng hàng trăm lít men vi sinh bản địa IMO tưới đẫm định kỳ, mặt đất chai cứng như đá nay đã xốp tơi trở lại. Thái quỳ một chân xuống lớp bùn non, dùng những ngón tay thô ráp khẽ bới một góc đất cạnh gốc bưởi cổ thụ của tía Ba Sang.

Một chùm rễ tơ trắng muốt, mập mạp như những sợi cước non vừa đâm tua tủa ra từ đầu rễ cái, bám chặt lấy lớp mùn hữu cơ.

“Cây sống rồi… Đất sống lại thiệt rồi!”

Thái lẩm bẩm một mình, khóe môi khẽ cong lên thành một nụ cười hiền lành, rạng rỡ. Anh ngẩng đầu nhìn lên tán lá. Những chồi non xanh mướt như ngọn mác đang kiêu hãnh bung nở giữa nền trời ban mai. Nhưng cùng với niềm vui rễ hồi sinh, đáy mắt người thợ cơ khí lại chùng xuống khi nhìn quanh mặt liếp.

Khắp mặt vườn, hàng ngàn quả bưởi non bằng nắm tay, bằng cái chén ăn cơm nằm rụng la liệt. Cơn sốc mặn đỉnh điểm tuần trước cùng đợt cắt nước khẩn cấp để cứu thân cây đã khiến rặng bưởi trút bỏ gần một nửa số trái trên cành. Nhìn những trái bưởi non da xanh bóng, lấm lem bùn đất bị đào thải nằm trơ trọi, lòng người làm vườn miền Tây nào mà không thắt lại như có ai xát muối.

“Anh Thái! Coi chừng đụng trúng vết thương nghen!”

Một tiếng gọi lảnh lót vang lên từ đầu cầu ván. Thái giật mình quay lại. Tú đang thoăn thoắt bước tới, trên vai vắt dải khăn rằn, hai lọn tóc bím đung đưa theo từng nhịp chân nhanh nhẹn. Cô mặc chiếc áo bà ba màu nâu sẫm quen thuộc, nụ cười rạng rỡ như xua tan hết những âu lo, mệt nhọc còn sót lại của những đêm thức trắng chống hạn. Phía sau cô, Đực Nhỏ và Út Lành đang hì hục đẩy hai chiếc xe rùa chất đầy những sọt tre to tướng.

Thái đứng dậy, vội phủi lớp đất bám trên gối quần, giọng trầm ấm: “Sao em ra vườn sớm dữ vậy Tú? Tía Ba đỡ đau lưng chưa mà em đã lo chạy đôn chạy đáo rồi?”

“Tía khỏe nhiều rồi anh, sáng nay tía còn đòi tự tay pha ấm trà quao ra ngắm rễ non ngoài bờ bao kìa.” Tú bước đến bên Thái, đôi mắt sáng lấp lánh nhìn chùm rễ tơ anh vừa phát hiện, rồi ánh mắt cô dừng lại trên những đống bưởi non rụng dưới chân. “Em ra gom ‘vàng’ về cho Hợp tác xã đây.”

Thái chớp mắt, ngơ ngác: “Gom vàng? Mấy trái bưởi rụng chát ngắt này hả Tú?”

Út Lành đứng cạnh đó vừa đặt chiếc sọt tre xuống đất vừa cười giòn tan: “Anh Thái kỹ thuật giỏi máy móc chớ tính đường làm ăn sao bén bằng chị Tú được! Bưởi này đem đổ mương thì ô nhiễm nước, chôn xuống đất thì chua phèn, nhưng qua tay chị Tú là ra tiền triệu đó nghen anh Hai!”

Tú cúi xuống nhặt một quả bưởi non to bằng nắm tay lên, dùng móng tay bấm nhẹ vào lớp vỏ ngoài. Một làn hương thơm the nồng, thanh khiết lập tức bắn ra những hạt bụi tinh dầu li ti, thơm ngát cả một khoảng không gian ẩm ướt.

“Hôm trước em nói với anh rồi đó,” Tú ngước nhìn Thái, ánh mắt chan chứa niềm tin và nhiệt huyết khoa học, “nông nghiệp tuần hoàn không có thứ gì gọi là rác rưởi hết. Cây bưởi tự đào thải trái non để dồn nhựa sống nuôi thân vượt qua hạn mặn. Trái non này cùi rất dày, hàm lượng pectin cao gấp ba lần bưởi chín, lượng tinh dầu trong túi dầu biểu bì cũng cô đặc và tinh khiết nhất. Mình thu gom hết trên toàn cồn An Bình, vừa dọn sạch nấm bệnh cho vườn, vừa có nguyên liệu sạch cho hợp đồng với anh Khang. Phần cùi trắng sẽ gọt ra cung cấp làm mứt sấy dẻo, tép bưởi non đem ủ men sinh học bón lại cho đất. Còn lớp vỏ xanh giàu túi tinh dầu này…”

Tú dừng lại, nghiêng đầu nhìn Thái đầy ngụ ý: “... phải trông cậy hết vào bàn tay vàng của Giám đốc kỹ thuật rồi.”

Nhìn nụ cười trong veo và đôi má lúm đồng tiền của người con gái mình thương thầm suốt bao năm, lồng ngực Thái bỗng dâng lên một luồng nhiệt ấm nóng. Anh hiểu ngay Tú đang nói tới điều gì. Bản vẽ phác thảo chiếc tháp chưng cất tinh dầu lôi cuốn hơi nước mà cô nắn nót vẽ tặng anh đêm nọ vẫn đang nằm trang trọng trên bàn làm việc ở xưởng hàn.

“Được!” Thái vỗ mạnh vào đùi một cái bốp, đôi mắt ánh lên ngọn lửa nghề nghiệp đầy tự tin. “Em gom vỏ về tới đâu, anh biến nó thành ngọc bích cù lao tới đó. Chiều nay xưởng của anh sẽ đỏ lửa mẻ đầu tiên!”

*

Mặt trời đứng bóng, cả cù lao An Bình rộn rã như ngày hội mùa. Hơn ba mươi hộ dân trong Hợp tác xã Phù Sa Xanh chia nhau lội từng liếp vườn, tỉa bỏ những trái sâu bệnh và nhặt sạch bưởi non rụng. Từng chuyến xuồng ba lá chở những khoang bưởi xanh mướt nối đuôi nhau tấp nập cập bến nhà Thái.

Xưởng cơ khí của Thái nằm nép mình bên con rạch nhỏ, trưa nay không còn tiếng búa đập sắt chan chát hay tiếng máy mài rít lên chói tai, mà thay vào đó là không khí lao động ấm áp, rộn ràng. Dưới bóng mát của giàn hoa thiên lý trước sân xưởng, bà Năm Nhàn cùng mười mấy thím, mấy chị trong xóm đang ngồi quây quần bên những chiếc bàn dài.

“Mấy đứa coi nè, phải gọt mỏng tang vầy nè nghen!” Bà Năm Nhàn vừa thoăn thoắt đưa lưỡi dao, vừa cất giọng rủ rỉ dặn dò đám con gái. “Chỉ lấy lớp da xanh lấm tấm túi dầu bên ngoài thôi, phạm vô lớp cùi trắng là tinh dầu bị lẫn nước đục, mà uổng mất phần cùi đem làm mứt của con Tú.”

Thái đứng bên cạnh chiếc bàn thợ, nhìn mẹ mình cười nói rôm rả giữa xóm giềng, trong lòng anh dâng trào một niềm xúc động khó tả. Từ ngày ba anh mất, nợ nần bủa vây, mẹ anh thui thủi một mình bên khung dệt chiếu cũ kỹ, đôi mắt mờ dần theo năm tháng. Đã bao lâu rồi anh mới lại thấy bà cười tươi và hoạt bát đến thế? Tất cả những đổi thay kỳ diệu ấy, từ sinh khí của mảnh đất cù lao cho đến nụ cười của mẹ, đều bắt đầu từ ngày Tú trở về.

Để giúp các thím, các chị gọt vỏ nhanh và đều tay, sáng nay Thái đã cặm cụi mài giũa hơn hai chục chiếc dao bào mini tự chế. Anh dùng những thanh thép lá mỏng của lưỡi cưa hỏng, uốn cong và chêm vào đó một chiếc cữ bằng đồng thau dày đúng một ly rưỡi. Chỉ cần đặt lưỡi dao xuống rồi kéo nhẹ một đường vòng quanh quả bưởi, lớp vỏ xanh mỏng như tờ giấy lụa lập tức tách rời ra, để lộ phần cùi trắng phau, tròn trịa không hề bị lẹm.

“Trời đất coi kìa, thằng Thái nó khéo dữ thần!” Thím Tư bên cồn cầm chiếc dao bào thử nghiệm, trầm trồ tấm tắc. “Nó gắn cái cữ này vô, tao gọt ro ro nhoáng cái là xong một trái. Đều tăm tắp như máy xắt vậy bay ơi!”

“Bởi vậy người ta mới nói gái sắc gặp trai tài!” Một chị trêu to khiến cả sân cười rộ lên. Tú đang đứng cân bưởi ngoài bến nghe thấy, đôi tai khẽ ửng hồng, cô cúi mặt vờ như bận ghi chép vào cuốn sổ tay nhưng khóe mắt lại lén liếc về phía người thợ cơ khí đang đứng lúi húi bên bếp lò.

Thái vờ như không nghe thấy lời trêu chọc, nhưng đôi tai anh cũng đỏ lựng lên vì ngượng ngùng. Anh quay sang tập trung toàn bộ tâm trí vào cỗ máy chưng cất vừa được lắp ráp hoàn chỉnh giữa xưởng.

Cỗ máy là kết tinh của bốn mươi tám giờ làm việc cật lực và tài hoa cơ khí của anh. Toàn bộ thân nồi chưng cất dung tích một trăm năm mươi lít được Thái gò tỉ mỉ từ một chiếc bồn chứa sữa chua thanh trùng bằng inox 304 cũ mua lại từ vựa phế liệu ngoài thị trấn. Nồi có cấu tạo hai lớp cách thủy, ở giữa là khoang chứa dầu truyền nhiệt để tránh hiện tượng cháy khét nguyên liệu ở đáy nồi khi đun lâu.

Bên trên nắp nồi, Thái tiện một chiếc cổ ngỗng thuôn dài bằng inox hình chóp nón – giải pháp giúp hơi nước mang theo tinh dầu dễ dàng hội tụ mà không bị ngưng tụ ngược trở lại. Nối liền với cổ ngỗng là một đường ống dẫn hơi uốn cong dẫn thẳng sang tháp ngưng tụ.

Điểm đắt giá nhất của hệ thống này, thứ mà Thái đã trăn trở suốt đêm, chính là cụm sinh hàn. Thông thường người ta chỉ dùng ống inox thẳng ngâm trong bể nước, diện tích tiếp xúc nhiệt rất thấp khiến hơi tinh dầu thoát ra ngoài khí quyển hoặc bị quá nhiệt làm biến tính. Thái đã lặn lội sang tận chợ ve chai Cần Thơ tìm mua bằng được mười lăm mét ống đồng đỏ nguyên chất loại phi mười sáu. Bằng đôi bàn tay khéo léo của mình, anh uốn ống đồng thành một cuộn ruột gà xoắn ốc tinh xảo đặt lọt thỏm trong một chiếc thùng phuy nước tuần hoàn liên tục.

“Anh Thái, khâu chuẩn bị vỏ xong hết rồi nè anh!” Đực Nhỏ cùng Út Lành khệ nệ khiêng hai chậu nhôm lớn chứa đầy lớp vỏ bưởi xanh mướt đã được băm nhỏ đều tăm tắp đặt xuống bên cạnh máy.

Một mùi hương the mát, cay nồng và sảng khoái xộc thẳng vào cánh mũi khiến ai nấy đều thấy tỉnh táo lạ thường.

Tú bước vào xưởng, tay cầm theo một chiếc nhiệt kế điện tử và một chiếc phễu chiết thủy tinh hình quả lê trong suốt. Cô đi chậm rãi quanh cỗ máy của Thái, ánh mắt chăm chú săm soi từng mối hàn vảy cá đều tăm tắp, từng chiếc gioăng cao su chịu nhiệt làm từ silicon thực phẩm được chèn kỹ lưỡng ở các khớp nối.

“Mối hàn kín tuyệt đối, đường ống sinh hàn dốc đúng mười lăm độ để tinh dầu chảy tự nhiên không bị ứ đọng…” Tú ngẩng lên nhìn Thái, trong mắt cô tràn ngập sự thán phục chân thành. “Anh Thái, anh làm còn chuẩn hơn cả mấy giàn chưng cất tiền tỉ trong phòng thí nghiệm của Viện Công nghệ sinh học ngày trước em thực tập nữa!”

Được người mình thầm thương khen ngợi đúng vào chuyên môn tâm huyết, lòng Thái rộn lên một niềm hãnh diện khôn xiết. Anh gãi đầu cười xòa: “Tại em giải thích cặn kẽ nguyên lý lôi cuốn hơi nước với mấy cái thông số nhiệt độ cho anh hiểu đó chớ. Tinh dầu bưởi nhạy cảm với nhiệt độ cao dữ lắm, nếu để nhiệt độ hơi nước vượt quá một trăm độ C thì mấy hợp chất thơm như Limonene hay Myrcene sẽ bị phân hủy, tạo ra mùi hăng khét giống như vỏ bưởi luộc. Cho nên anh có chế thêm một cái van tiết lưu giảm áp mini ở đây.”