Chương 17: Vị ngọt đất cồn

Cơn gió khuya từ mặt sông Tiền thổi lồng lộng qua tán lá, mang theo cái lạnh se sắt của sương đêm và vị mằn mặn phảng phất của dòng nước lớn đang kỳ triều kiệt. Giữa không gian tĩnh mịch của cù lao An Bình, lời nói của anh Khang như một hồi chuông gióng lên trong lồng ngực Cẩm Tú. Cô siết chặt lấy vạt áo bà ba, cảm nhận rõ rệt từng nhịp đập rộn rã nơi cuống tim.

Đoàn kiểm định OCOP cấp quốc gia và chuyên gia quốc tế đã tới. Không kèn không trống, không đón rước theo kịch bản lễ nghi, họ chọn chính thời khắc nửa đêm về sáng – khi vạn vật phơi bày chân thực nhất bản chất của mình – để đặt chân lên mảnh đất này.

Bên cạnh cô, bàn tay thô ráp của Thái vẫn giữ nguyên hơi ấm. Anh khẽ siết nhẹ những ngón tay cô một lần nữa, như truyền sang một luồng sinh lực vững chãi và thầm lặng. Khi Tú ngước mắt lên, cô bắt gặp ánh nhìn thâm trầm, điềm tĩnh của anh. Nụ cười hiền hậu khẽ nở trên môi Thái, xua tan đi thoáng bối rối vừa gợn lên trong tâm trí cô kỹ sư trẻ.

“Đừng lo, mình mần thiệt thì có chi mà sợ trời thử thách.” Thái hạ giọng, tiếng anh trầm ấm hòa vào tiếng sóng vỗ ì oạp dưới chân cầu.

Tú hít một hơi thật sâu. Lồng ngực cô căng tràn hương hoa bưởi thanh khiết, thứ hương thơm của đất cồn đã nuôi nấng cô khôn lớn, đã che chở cô qua những ngày tăm tối nhất cuộc đời. Đúng vậy, suốt những tháng ngày ròng rã vừa qua, từng tấc đất nơi đây được hồi sinh không phải nhờ những báo cáo màu mè trên giấy lộn, mà bằng mồ hôi, bằng máu và nước mắt của hàng chục con người cù lao. Họ làm thật, sống thật, cớ sao phải ngập ngừng?

Tú buông tay Thái, chỉnh lại mái tóc bím gọn gàng sau lưng, bước lên bậc tam cấp bằng đá đón đoàn khách. Gương mặt cô bừng sáng dưới ánh trăng rằm, nét mệt mỏi sau một ngày lao động dường như biến mất, chỉ còn lại sự tự tin và lòng kiêu hãnh của một người con gái miệt vườn dám dấn thân.

“Dạ, cháu chào các cô chú, các anh trong đoàn kiểm tra.” Tú cất giọng trong trẻo, lễ phép nhưng đĩnh đạc. “Mời mọi người lên bờ kè ngồi nghỉ ngơi, uống miếng nước trà nóng cho ấm bụng rồi hãy mần việc ạ.”

Anh Khang tươi cười bước sang bên cạnh, nhanh nhảu giới thiệu từng thành viên trong đoàn:

“Xin giới thiệu với bà con và ban quản trị Hợp tác xã Phù Sa Xanh: Đây là Tiến sĩ Trần Văn Nghị, Trưởng đoàn đánh giá OCOP quốc gia kiêm chuyên gia Viện Khoa học Nông nghiệp miền Nam; đi cùng chú là bà Mai Hương, Giám đốc đối ngoại của chuỗi bán lẻ nông sản hữu cơ cao cấp EcoGreen. Còn đây là Tiến sĩ Jean-Marc, chuyên gia cao cấp về chuỗi giá trị nông nghiệp tuần hoàn của Tổ chức Nông lương quốc tế, người đã lặn lội từ châu Âu sang để trực tiếp giám sát quy trình canh tác bản địa.”

Tiến sĩ Nghị là một người đàn ông ngoài năm mươi, vóc dáng cao gầy, đôi mắt sau cặp kính trắng ánh lên vẻ nghiêm nghị, từng trải. Ông nhìn quanh bờ kè sạch sẽ, nhìn những gương mặt nông dân chất phác đang đứng dưới trăng với vẻ hiếu kỳ nhưng không hề lấm lét, rồi khẽ gật đầu:

“Chào cô Tú, chào chú Ba và bà con. Chúng tôi cố tình đi chuyến đò đêm, không thông báo trước cho huyện xã là muốn nhìn thấy thực tế trần trụi nhất của cù lao này. Mấy bữa nay báo đài nói nhiều về chuyện Phù Sa Xanh vượt hạn mặn, khôi phục VietGAP và chuẩn bị hồ sơ 4 sao OCOP. Nhưng trăm nghe không bằng mắt thấy. Chúng tôi muốn ra vườn ngay bây giờ, cô Tú có thấy bất tiện không?”

“Dạ thưa chú, đất cồn tụi cháu thức cùng cây, ngủ cùng nước lớn nước ròng. Vườn bưởi lúc nào cũng mở cửa đón khách đàng hoàng, chú muốn coi luống nào, mương nào tụi cháu cũng sẵn lòng dẫn đi.” Tú mỉm cười, ánh mắt thẳng thắn không chút né tránh.

Tiến sĩ Jean-Marc qua lời phiên dịch của một cán bộ trẻ trong đoàn cũng hào hứng lên tiếng bằng tiếng Pháp rồi chuyển ngữ:

“Rất tuyệt vời! Đêm chính là lúc các chỉ số sinh thái về độ ẩm, hoạt động của vi sinh vật và hệ côn trùng thiên địch biểu hiện rõ ràng nhất. Xin hãy cho tôi xem nơi các bạn gọi là trái tim của dự án này.”

Ông Ba Sang đứng tựa vào lan can cầu, tay bưng ấm trà bưởi nóng, sang sảng cất giọng hào sảng:

“Được đa! Đực Nhỏ, Út Lành, tụi bay chạy vô nhà lấy mấy cây đèn bão với đèn pin đội đầu ra đây mau! Thái ơi, con dẫn mấy chú kỹ sư ra giàn lọc nước nghen!”

Chỉ trong chốc lát, bốn chiếc đèn pin dã chiến rực sáng đã được bật lên, soi rõ lối mòn lát gạch tàu chạy dọc giữa hai bờ mương vườn. Màn sương đêm bảng lảng như dải lụa mỏng vắt ngang những rặng bưởi da xanh cổ thụ. Dưới ánh sáng vàng ấm của đèn bão, cả khu vườn 1,5 hecta của nhà Tú hiện lên như một bức tranh sinh thái sống động đến nghẹt thở.

Tiến sĩ Jean-Marc bước rất chậm. Đôi giày thể thao dã chiến của ông dẫm lên thảm thực vật mềm mại phủ kín mặt liếp. Ông bất ngờ dừng lại, quỳ một chân xuống lớp đất ẩm ướt, bật chiếc đèn pin soi rọi cận cảnh rồi dùng một que sắt nhỏ xới nhẹ một góc đất.

“Cỏ lạc dại!” Jean-Marc thốt lên, mắt sáng rực. “Các bạn không dùng một chút thuốc diệt cỏ nào sao? Cả thảm cỏ này được giữ lại toàn bộ?”

Tú bước lại gần, ngồi xuống bên cạnh vị chuyên gia ngoại quốc, cẩn thận vốc một nắm đất đen nhánh, tơi xốp đưa lên ngang tầm mắt:

“Dạ thưa tiến sĩ, đây là cỏ lạc dại bản địa phối hợp với cỏ chỉ tự nhiên. Triết lý của tụi cháu là: Đất không bao giờ được để trần. Lớp cỏ này chính là tấm áo giáp giữ ẩm tuyệt hảo trong những ngày hạn mặn gay gắt nhất, đồng thời bộ rễ của nó cố định đạm sinh học, làm cho tầng đất mặt luôn thông thoáng. Chú ngửi thử coi, đất không hề có mùi chua phèn hay mùi hôi nồng của hóa chất, mà thoang thoảng mùi mùn rừng tự nhiên.”

Tiến sĩ Jean-Marc đưa nắm đất lên gần mũi hít một hơi thật sâu, rồi mỉm cười gật đầu thán phục. Đúng lúc đó, dưới ánh đèn pin cực mạnh, một con trùn quế mập mạp, đỏ au ngoe nguẩy chui ra từ kẽ đất vừa xới, cuộn mình lẩn nhanh vào lớp lá mục.

“Trùn đất!” Tiến sĩ Nghị đứng bên cạnh khẽ reo lên, vẻ nghiêm nghị trên khuôn mặt ông bắt đầu giãn ra. “Cách đây không lâu, tôi có đọc hồ sơ báo cáo mẫu đất ở đây từng bị ngộ độc cục bộ bởi 2,4-D và Paraquat do kẻ xấu phá hoại. Bằng cách nào mà hệ vi sinh và sinh vật chỉ thị đáy như giun đất có thể hồi phục nhanh đến mức này?”

Tú đứng thẳng người, hai bàn tay lấm lem chút đất phù sa nhưng đôi mắt cô lấp lánh niềm tin khoa học:

“Dạ, bí quyết nằm ở công nghệ men vi sinh bản địa IMO tầng bốn kết hợp than hoạt tính sinh học từ vỏ trấu và bã bưởi. Ngay sau sự cố, tụi cháu không dùng bất kỳ hóa chất tẩy rửa nào, mà đưa hàng tỷ bào tử nấm Trichoderma cùng chủng vi khuẩn quang dưỡng Rhodopseudomonas vào đất thông qua hệ thống tưới nhỏ giọt. Vi sinh vật đã phân cắt các vòng benzen độc hại thành các chất hữu cơ vô hại, biến chất độc thành nguồn dinh dưỡng thứ cấp. Đất lành thì chim đậu, đất sạch thì trùn quế tự nhiên sinh sôi trở lại. Đó là sự chữa lành mà đất mẹ tự làm được, tụi cháu chỉ đóng vai trò trợ lực bằng tri thức mà thôi.”

Bà Mai Hương của chuỗi siêu thị EcoGreen đưa tay chạm vào thân một cây bưởi cổ thụ. Cây bưởi cao hơn đầu người, cành lá sum sê, xanh mướt một màu xanh lục đậm đà khỏe khoắn, không hề có dấu hiệu của bệnh vàng lá thối rễ hay muội hóng. Đặc biệt, giữa các nhánh cây chằng chịt những sợi dây nilon màu vàng cam nối từ cành này sang cành khác, kéo dài tít tắp sang tận bờ liếp bên kia.

“Những sợi dây này để làm gì vậy cô kỹ sư?” Bà Hương tò mò hỏi, ngón tay khẽ chạm vào sợi dây mảnh.

“Dạ, đó là cầu nối cho đàn kiến vàng!” Út Lành đi phía sau lanh chanh cất tiếng, gương mặt cô bé rạng rỡ dưới ánh đèn pin. “Chị Tú chỉ cho tụi em giăng dây để đàn kiến vàng đi tuần tra khắp vườn đó cô! Kiến vàng là khắc tinh số một của rệp sáp với sâu vẽ bùa. Nhờ có mấy ‘chiến sĩ’ tí hon này mà cả ba chục hecta bưởi của hợp tác xã tụi em cả năm nay hổng tốn một giọt thuốc trừ sâu hóa học nào hết ráo!”

Tiến sĩ Nghị bước lại gần, chăm chú nhìn một tổ kiến vàng kết bằng những chiếc lá bưởi xanh tươi đan bện chặt chẽ. Ông đưa tay vỗ nhẹ lên vai Tú:

“Hay lắm! Kết hợp tập tính sinh học dân gian với phương pháp quản lý dịch hại tổng hợp IPM. Đây chính là tiêu chí cốt lõi của OCOP: Giá trị gia tăng bắt nguồn từ tri thức bản địa.”

Rời vườn cây, đoàn kiểm tra tiến về phía góc mương lớn, nơi đặt trạm lọc mặn RO cải tiến – công trình đã từng cứu sống cả vùng cồn An Bình trong đợt thiên tai lịch sử.

Dưới mái che bằng tôn lạnh dã chiến, dàn máy lọc mặn vận hành êm ru. Thái bước lên phía trước, vóc dáng cao ráo, vững chãi của anh nổi bật bên cạnh những khối kim loại cơ khí sáng loáng. Vết sẹo kéo da non trên bắp tay và vệt nám mờ sau gáy – dấu tích của trận hỏa hoạn kinh hoàng – dường như càng tôn lên nét phong trần, cương nghị của người thợ máy miệt vườn.

“Thưa các chuyên gia,” Thái cất tiếng, giọng nói mộc mạc nhưng rành rọt từng thông số kỹ thuật. “Hệ thống này gồm ba cấp lọc thô bằng cát thạch anh, than hoạt tính vỏ dừa nung và lõi lọc sợi PP 5 micron, trước khi nước được đẩy qua màng thẩm thấu ngược RO công suất thấp. Toàn bộ máy bơm áp cao đều được cấp nguồn từ giàn pin năng lượng mặt trời 5kW lắp trên mái xưởng, có hệ thống ắc quy lưu trữ để chạy ban đêm.”

Tiến sĩ Jean-Marc tiến sát lại bảng điều khiển, chăm chú nhìn đồng hồ đo áp suất và lưu lượng kế. Ông rút từ túi áo ra một chiếc bút đo độ mặn điện tử cầm tay, nhúng đầu dò vào vòi nước thành phẩm đang chảy róc rách vào bồn chứa lớn.

Màn hình kỹ thuật số nhấp nháy vài giây rồi dừng lại ở con số: 0,12‰.

Vị chuyên gia người Pháp tròn mắt kinh ngạc, khẽ huýt sáo một tiếng tán thưởng: