Chương 6: Lửa Nồi Nước Kén

Sương sớm mùa thu còn đọng từng giọt trên lá dâu ngoài bờ giếng, khoảng sân rộng nhà họ Thôi đã rực lên ánh lửa ấm áp. Lời đe dọa cay độc của Mã Khắc Nghiệp chiều hôm trước vẫn như tảng đá đè nặng lên lòng dạ cháu con, nhưng nhìn bóng lưng thẳng tắp của cụ Thôi Diệu Cẩm nơi thềm hiên, nỗi hoang mang trong nhà dần lắng xuống.

Giữa sân, hai dãy bếp lò đắp bằng đất nung pha rơm nhào kỹ đã được kê đặt ngay ngắn. Những thanh củi nhãn khô nổ lách tách, tỏa hơi nóng rẫy xua tan cái lạnh ẩm ướt đầu ngày. Trên mỗi miệng lò, chiếc nồi đồng thau cỡ đại chứa đầy nước giếng khơi trong vắt, đáy nồi bắt đầu bám những bọt khí li ti.

Cụ Diệu Cẩm vấn lại khăn vuông trên mái tóc bạc phơ như cước, chiếc áo vải nâu sồng cài khuy cẩn thận. Cụ chống chiếc gậy trúc bước xuống sân, khẽ gật đầu khi thấy Thôi Văn Khang cùng mấy đứa cháu khiêng xong hai chiếc chum sành da lươn cỡ đại đặt dưới gốc ổi, đoạn Khang vội xách nón tất tả ra ngõ sang xóm ngoài nghe ngóng động tĩnh.

— Con mang nong kén lại đây cho bà, — cụ cất giọng ôn tồn bảo Nhược Lan.

Nhược Lan vâng dạ, hai tay bưng chiếc nong tre đầy ắp những chiếc kén vàng ruộm, bước chân thoăn thoắt tiến lại gần chõng tre. Đôi mắt con bé lấp lánh niềm háo hức xen lẫn kính cẩn.

Cụ Diệu Cẩm đưa bàn tay gầy guộc nhưng dẻo dai bốc lên một vốc kén, xòe đều ra lòng bàn tay để ánh nắng sớm chiếu rọi:

— Muốn kéo được tơ cống thượng hạng dâng quan phủ, việc đầu tiên là phải biết chọn kén, con ạ. Kén tốt phải đều hạt như hạt trám, sắc vàng mỡ gà tươi rói, không được xước mép hay lấm lem vết bẩn.

Cụ nhón lấy một chiếc kén hơi móp, đưa lên sát tai lắc nhẹ rồi bảo Nhược Lan:

— Con nghe xem, chiếc này lắc không thấy tiếng động, nghĩa là kén điếc, nhộng ủng bên trong. Còn chiếc kén đôi dính liền nhau này, hai con tằm nhả tơ đan chéo rối ren, sợi tơ kéo ra sẽ giòn gãy, tuyệt đối không được cho vào nồi ươm. Nhặt riêng những kén ấy ra để dành kéo tơ chằng dệt bao tải. Chỉ giữ lại những kén tròn đều, lắc nhẹ nghe tiếng khô giòn lách cách như hạt đỗ gõ vào ống nứa.

Nhược Lan chăm chú gật đầu, ngón tay thoăn thoắt làm theo lời bà cố chỉ dạy. Đôi tay con bé nhạy cảm lạ thường, chỉ cần lướt qua lớp vỏ kén ráp nhẹ là đã phân loại vanh vách từng chiếc kén đạt chuẩn sang một góc mẹt riêng.

Thấy cháu gái tiếp thu nhanh, cụ Diệu Cẩm khẽ mỉm cười hài lòng. Cụ quay sang chum sành chứa vôi sống vừa được hòa nước đêm qua:

— Giờ đến nước luộc kén. Kén tằm vốn có lớp keo dính chặt các vòng tơ, nếu chỉ dùng nước giếng suông thì sợi tơ rít chặt, kéo lên dễ đứt đoạn mà sắc lại xỉn. Phải có nước vôi tôi giúp làm mềm lớp keo ấy. Nhưng nhớ lấy, vôi nồng quá thì rữa nát sợi tơ, vôi đục thì tơ mất sắc óng ả. Bởi thế, bí quyết trăm năm của tổ tiên nằm ở ba lần gạn.

Cụ Diệu Cẩm đón lấy chiếc gáo dừa từ tay Nhược Lan, khẽ nghiêng người múc từng gáo nước vôi đã lắng cặn suốt đêm. Cụ đổ qua một lớp vải màn dày sang chiếc chum thứ hai, động tác khoan thai, không hề làm xao động lớp cặn trắng nằm sâu dưới đáy chum.

— Nước vôi tôi khuấy đều, chờ lắng hết lớp cặn dày, ta gạn lấy tầng nước trong thứ nhất. Sang chum thứ hai, để yên một tuần hương cho hạt bụi vôi mịn chìm hẳn, lại gạn tiếp lần thứ hai. Đến lần thứ ba, nước rót ra phải trong veo không tì vết, phẳng lặng như gương soi, chỉ thoang thoảng mùi nồng dịu nhẹ. Khi ấy, nước mới đủ độ thanh sạch để hòa vào nồi đồng ươm tơ.

Bên cạnh lò lửa, Thôi Thanh Mai đang ngồi lom khom nhóm bếp. Nàng dùng chiếc quạt nan phe phẩy từng đợt gió nhẹ, giữ cho than rơm nếp cháy đượm, ngọn lửa vàng liếm đều quanh đáy nồi đồng. Nhìn thấy Nhược Lan đứng sát bên bà cố, được cụ cầm tay chỉ từng động tác gạn nước vôi, khóe môi Thanh Mai khẽ mím lại. Một thoáng tủi thân cùng chút ghen tị len lỏi trong lòng nàng. Dẫu hôm qua đã làm hòa cùng em gái, nhưng vốn quen là đích nữ được mọi người kính nể, thấy bà cố dốc lòng truyền thụ ngón nghề ươm tơ độc môn cho Nhược Lan, nàng không khỏi chạnh lòng, sợ bản thân bị gạt ra ngoài lề của dòng họ. Nàng cúi gầm mặt, tay quạt than càng lúc càng nhanh khiến tàn tro bay lả tả.

Cụ Diệu Cẩm mắt sáng lòng son, từng trải qua một đời phong ba, làm sao không thấu hiểu tâm tư đứa cháu gái. Cụ trao chiếc gáo dừa cho Nhược Lan tiếp tục công việc, rồi thong thả bước chân về phía chái hiên, nơi hai chiếc khung cửi cổ bằng gỗ lim đen bóng đang đặt tĩnh lặng.