Chương 12: Mộng then vỉa đá

Lòng giếng sâu rùng rùng chuyển động. Dưới ánh chớp nhạt nhòa của cơn mưa giông vừa ngớt, từng chuỗi bọt khí đen ngòm từ đáy nước sủi lên ùng ục, mang theo mùi khét nồng của mật rỉ lên men xộc thẳng lên mũi. Những mảng đất đá quanh thành giếng bắt đầu rạn nứt, rơi lả tả xuống mặt nước đang sủi tăm giận dữ.

Trai tráng xóm gốm hoảng loạn lùi ra xa. Thanh Lam tái mặt, vội vã chạy đến bên cạnh cụ Hùng, giọng run run: “Ông Giản! Vỉa đá đáy giếng nứt toác rồi! Túi mật độc dưới sâu sắp bục lên mất thôi!”

Cụ Hùng đặt hai tay lên bờ tang giếng bằng gỗ dâu tằm vừa dựng, khẽ nghiêng người nén lại cơn đau buốt nơi khớp gối già nua. Ánh mắt cụ vẫn phẳng lặng như mặt hồ không gợn sóng. Cụ quay sang nhìn đám đông đang nháo nhác, cất giọng trầm ấm, dõng dạc: “Bà con đừng hoảng! Túi rỉ đường ngầm sâu mười trượng bị áp lực sụt lở từ đỉnh đồi chèn ép nên mới tìm mạch nứt mà xông lên. Lúc này nếu ta chỉ chăm chăm lấy đá tảng đè chặt miệng rạn, áp lực dồn nén ắt sẽ xé toang vỉa đá đáy, biến giếng nước thành hố bùn chết vĩnh viễn. Muốn trị nước, trước phải thông dòng xả áp, sau mới nẹp mộng khóa kín vết thương của đất!”

Lời nói rành rẽ của người thợ già như chiếc neo vững chãi níu giữ sự bình tĩnh của dân làng. Cụ Hùng rút chiếc thước đo góc bằng đồng gia truyền nơi thắt lưng, ngắm nhanh độ dốc từ chân giếng thoai thoải về phía sau miếu cổ rồi dứt khoát phân công: “Nhóm thợ gốm đào đất khéo nhất hãy theo tôi đào một đường hào dốc thoát dịch! Trịnh Cửu Bá, chú em sai người khuân hết số thân cây dâu tằm tươi vừa đẵn đến đây!”

Trịnh Cửu Bá vừa thoát chết, hai bàn tay rộp bỏng vẫn còn run rẩy, vội vàng chắp tay vâng dạ rồi thúc giục đám gia đinh làm việc cật lực.

Dưới sự chỉ dẫn của cụ Hùng, một đường rãnh ngầm sâu chừng năm thước nhanh chóng được mở ra, ăn xiên từ tầng lọc đáy giếng dẫn thẳng ra bãi đất trũng rộng lớn phía sau gò miếu – nơi đã rải sẵn hàng chục thúng tro và trấu ủ men háo khí. Cụ Hùng tự tay cầm cưa xẻ rọc đôi những thân dâu tằm thẳng tắp, dùng đục sắc khoét rỗng ruột thành các máng dẫn nước lòng máng. Ở hai đầu máng, cụ đẽo mộng then âm dương khít khao, ghép nối các thân dâu lại thành một đường cống mộc ngầm dài hơn chục trượng. Thớ gỗ dâu dẻo dai, giàu keo tự nhiên trơ lì trước a-xít của rỉ mật chua thối, trở thành lối thoát hiểm hoàn hảo cho lòng đất.

Khi then chặn tầng đáy vừa được cậy mở, dòng dịch mật rỉ màu nâu đen kịt bị nén bấy lâu liền theo cống mộc dâu tằm cuồn cuộn chảy êm ru về phía bãi ủ vi sinh. Áp lực nén dưới đáy giếng lập tức hạ xuống rõ rệt, tiếng gầm rú ục ục dưới lòng sâu lắng dần.

Tuy nhiên, mối nguy vẫn chưa dứt. A-Phúc chao cánh liệng xuống miệng giếng, mắt ngọc quét tia sáng vàng ấm rồi bay ngược lên vai cụ Hùng, hối hả nhắc nhở: “Cụ Giản ơi! Dòng rỉ ngầm đã thoát bớt áp lực, nhưng khe nứt vỉa đá mẹ ở đáy giếng vẫn đang rỉ dịch đen. Nếu không nẹp kín khe đá, chỉ cần mưa lớn quay lại, mạch nước ăn sẽ bị nhiễm độc hoàn toàn!”

Cụ Hùng gật đầu. Cụ tháo tráp da bò gài bên hông, cẩn thận rút ra ba chiếc chốt nêm bằng gỗ dâu tằm sấy kiệt. Mỗi chiếc then dài đúng bảy tấc, đầu nêm vát nghiêng ba phân sắc cạnh.

Thanh Lam thấy cụ toan trèo xuống thì níu vạt áo cụ lại, lo lắng: “Đáy giếng sâu thăm thẳm lại ngạt khí chua, để cháu trèo xuống đóng then cho!”

“Không được, cô bé,” Cụ Hùng vỗ nhẹ lên mu bàn tay lấm lem của Thanh Lam, mỉm cười nhân hậu. “Đóng mộng then vào vỉa đá nứt không phải cứ cậy sức đập búa là xong. Phải nương theo thớ đá, cảm nhận độ đàn hồi của khe nứt mà nêm vào từng phân một. Việc này già này quen tay hơn.”

Nói đoạn, cụ Hùng nhận lấy chiếc búa gỗ nặng từ tay một bác thợ gốm đứng cạnh trao cho, thắt chặt dải thừng đay quanh thắt lưng rồi từ từ bám theo tang dâu tụt xuống đáy giếng sâu.

Đáy giếng tối sầm, sực mùi hăng nồng của rỉ đường còn sót lại. Chú chim nhỏ A-Phúc lượn quanh đầu cụ, đôi mắt đá mắt mèo rọi luồng sáng ngọc bích soi rõ vỉa đá mẹ đang nứt toác một vệt dài năm thước. Cụ Hùng khom mình quỳ gối trên nền sỏi cuội. Khớp gối và bả vai cụ đau buốt như có kim châm sau những chuỗi vận lực quá tải, nhưng hơi thở cụ vẫn giữ nhịp khoan thai.