Chương 9: Tang dâu tầng nông

Màn mưa giông mù mịt quất rát mặt đất xóm gốm. Gió núi rít qua từng khe nứt của những lò nung cũ, cuốn theo hơi ẩm ngai ngái lẫn vị chua nồng nặc bốc lên từ đỉnh đồi. Dân làng hoang mang tụ lại quanh giếng đất, người cầm đòn gánh, kẻ ôm ghè sành, ánh mắt ai nấy đều bàng hoàng trước lời đe dọa lúc rút lui của Trịnh Cửu Bá.

Thanh Lam một tay ôm chặt cùi chỏ còn tứa máu, hàm răng cắn chặt bờ môi đến tái nhợt:

“Ông Giản, lão Bá hẹn đến tối nay sẽ cho người đập phá. Giờ mưa lớn thế này, nước bùn chua trên đồi tràn xuống thì xóm cháu chỉ còn nước chết khát!”

“Đừng sợ, cô bé.” Cụ Hùng kéo vạt áo vải thô khẽ thấm vệt máu trên cánh tay Thanh Lam, giọng cụ trầm ấm như ngọn lửa xua tan cái lạnh: “Lão Bá chưa kịp mang người đến thì nước mưa đã ngấm độc xuống đất rồi. Muốn giữ mạng cho cả xóm, già này cùng bà con phải cứu lấy giếng nước trước khi trời tối.”

Cụ quay sang nhìn đám trai tráng làng gốm đang co ro dưới làn mưa xối xả, cất giọng sang sảng:

“Bà con mau mang rìu rựa ra bìa rừng phía đông, đẵn năm cây dâu tằm cổ thụ thân thẳng, vanh chừng hai người ôm. Cây dâu già thớ gỗ xoắn dai, dãi dầu trăm năm sỏi đá mới chịu nổi thứ nước bùn chua ngấu nghiến. Đem gỗ về đây xẻ thành từng phiến ván dày ba tấc, già này sẽ chỉ cách đóng tang giếng!”

Đám thanh niên chẳng ai bảo ai, lập tức chia nhau cầm rìu rựa lao vào màn mưa mù mịt.

Dưới mái hiên lợp lá cọ xiêu vẹo của xưởng gốm cũ, tiếng rìu đẽo cưa xẻ vang lên chan chát hòa cùng tiếng sấm ran. Khớp gối cụ Hùng lại nhói buốt sau chuỗi ngày gắng sức giữ đê ở bờ cõi xa xôi, nhưng cụ vẫn kiên nhẫn quỳ một chân trên nền đất nện, chiếc thước đồng gia truyền thoăn thoắt vạch từng đường cong chuẩn xác trên súc gỗ dâu tươi bốc mùi thơm ngai ngái.

“Cháu nhìn cho kỹ,” cụ Hùng đưa đường đục mộng ngọt lịm vào cạnh ván gỗ, giảng giải cho Thanh Lam: “Thành giếng hình tròn, nếu dùng ván phẳng ép lại thì đất cựa mình là bung toác. Ta phải đẽo hai mép ván theo thế mộng ngàm lòng máng: mép này lồi tròn như lưng tôm, mép kia lõm khuyết như lòng thuyền. Khi ghép lại, mép này ngậm khít vào rãnh kia, uốn thành một vòng tang tròn vững chãi.”

Đôi bàn tay Thanh Lam vốn quen nhào đất sét mềm, nay cầm lưỡi nạo gỗ còn đôi chút ngượng nghịu, nhưng dưới sự chỉ dẫn tỉ mỉ của người thợ già, cô nhanh chóng nắm bắt được quy luật thớ gỗ. Từng cuộn phoi dâu vàng nhạt xoăn tít rơi lả tả xuống chân hai người.

“Sao mình không đóng đinh sắt vào nẹp cho chắc hả cụ?” Một anh thợ trẻ thắc mắc.

Cụ Hùng mỉm cười:

“Nước bã mía chua gắt như giấm ngâm, đinh sắt cắm vào chỉ dăm ba tháng là rỉ sét mủn vụn, làm toác thớ gỗ chung quanh. Gỗ dâu tằm không cần một chiếc đinh sắt nào cả. Chỉ cần ghép ngàm lòng máng, lồng nẹp đai mây bên ngoài rồi đóng then nêm gỗ dâu sấy kiệt chêm chặt vào các khớp nối. Khi hạ xuống giếng gặp nước ẩm, thân gỗ tự khắc trương nở, ken khít vào nhau thành một khối liền mạch như đúc bằng đồng.”

Chưa đầy hai canh giờ dốc sức, cỗ tang giếng tròn bằng gỗ dâu tằm cao hơn một trượng, ghép từ ba mươi sáu phiến ván ngàm khít rịt đã thành hình. Cụ Hùng chỉ huy thợ dùng dây xơ gai néo chặt quanh thân tang, cẩn trọng ròng cỗ tang xuống lòng giếng sâu hun hút.

Mùi bùn chua nồng nặc bốc lên khiến mấy thanh niên phải bịt mũi ho sặc sụa. Cụ Hùng lệnh cho họ vét sạch lớp váng nhờn nhớt màu xám tro đọng trên mặt nước, rồi rải những bao tải lớn đã chuẩn bị sẵn xuống đáy: