Chương 18: Truyền Lửa Cho Muôn Thợ

Lời truyền báo sang sảng của người lính kỵ mã vừa dứt, gió lạnh nơi Hẻm Quỷ như ngưng đọng trong giây lát. Quân tướng Trần Đăng đón lấy cuộn chiếu thư dán sáp đỏ từ tay người kỵ binh, quỳ một gối tạ ơn triều đình rồi đứng dậy. Mắt hổ của vị tướng dạn dày sương gió bừng sáng ngọn lửa quyết tâm, ông siết đốc gươm gãy bên hông, quay sang cụ Liễu Vĩnh Đôn, chắp tay trịnh trọng:

— Chiếu Bệ hạ đã giáng, ngày định đoạt thành trì không thể chậm trễ thêm một khắc. Muốn kịp hoàn tất tường lũy Mã Yên che chở hoàng cung và xã tắc, chỉ trông vào một vòm lò Hẻm Quỷ này e không kham nổi số lượng hàng vạn viên. Trần mỗ định phát hịch triệu tập phường thợ khắp các đạo lộ về đây chung sức. Nhưng bí quyết gạch đanh như gang thép này vốn là gia bảo của lão trượng, chẳng hay cụ có bằng lòng truyền dạy cho người ngoài chăng?

Cụ Đôn khẽ vuốt chòm râu bạc phơ như cước, đôi mắt nâu trầm ánh lên vẻ đôn hậu mà bao la. Cụ đỡ lấy đôi cánh tay rắn rỏi của vị quân tướng, từ tốn bảo:

— Tướng công chớ ngại. Nghề mọn của già này vốn nhờ đất trời non sông vun đắp, đâu phải của riêng một nhà một họ. Nước Đại Cồ Việt vừa thoát khỏi trăm năm loạn ly chia cắt, bờ cõi còn trăm bề hiểm họa rình rập. Nay Bệ hạ cần thành cao hào sâu để giữ gìn nền thái bình, già này nếu giấu giếm đem chôn bí quyết xuống ba tấc đất thì còn mặt mũi nào nhìn lại tiền nhân? Tướng công cứ triệu tập muôn thợ, già này nguyện dốc trọn chút sức tàn truyền lửa, tuyệt đối không giữ lại nửa lời.

Lời nói mộc mạc mà sang sảng của lão nghệ nhân tám mươi lăm tuổi khiến Trần Đăng rưng rưng xúc động, cúi đầu tạ phục.

Chỉ ba ngày sau, đại công trường dưới chân núi Mã Yên đã rộn rã bước chân muôn phương. Tiếng hịch truyền đi, hàng trăm thợ gốm, thợ ngói lão luyện cùng tráng đinh từ các đạo Trường Châu, Đằng Châu, Bắc Giang, Ái Châu lục tục kéo về cố đô. Họ mang theo xẻng mộc, đòn gánh, phên nứa và cả những vết sẹo lò lửa tích tụ qua bao năm tháng mưu sinh nơi bãi sông, vách núi.

Đứng trên bệ đất cao nhìn xuống bãi bồi, cụ Đôn cảm nhận rõ rệt hơi thở nồng đượm của bách tính cần lao. Giữa bãi đất rộng, hàng vạn sọt bùn đỏ au chở từ bãi bồi Độc Bộ ven sông Đáy đã được thuyền bè vận chuyển về chất cao thành từng gò đống. Bên cạnh là những chum mật mía thắng già thơm lừng và hàng trăm bồ tro trấu rạ mục ngâm nước vôi trong ủ kỹ nửa tháng ròng.

Khi Trần Đăng dõng dạc tuyên bố cụ Đôn là Đại tượng cả trông coi việc luyện gạch, cụ bước xuống trước hàng trăm cặp mắt đang chăm chú dõi theo. Cụ vốc một nắm bùn sét đỏ au lên tay, miết nhẹ cho mọi người cùng nhìn:

— Thưa bà con phường thợ, gạch vồ muốn trơ trơ trước gươm đao bão gió thì gốc rễ nằm ở thớ đất. Đất phù sa tầng mặt lẫn cát bở và rễ rạ mục, gặp lửa ắt nổ tung. Phải đào sâu sáu thước dưới bãi Độc Bộ mới lấy được thứ đất sét gan gà nguyên chất này. Đất dẻo mịn tựa sáp ong, vo tròn không dính tay, ấy là xương thịt của gạch.

Chỉ tay về phía chum mật và những bồ tro trấu, cụ giảng giải cặn kẽ phép phối trộn tam hợp thể:

— Nhưng đất quý dẫu dẻo mà nung khan cũng dễ nứt rạn chân chim. Bí quyết nằm ở chỗ lấy nhu khắc cương. Mật mía già lửa đưa vào sẽ làm chất keo dẻo dai kết chặt từng phân đất. Còn tro trấu rạ mục ngâm nước vôi trong khi nhào nhuyễn sẽ tạo muôn ngàn lỗ thở li ti, giúp hơi ẩm trong ruột gạch thoát đều ra ngoài khi bốc hỏa, triệt tiêu độ co ngót và chống nứt nổ.