Chương 11: Thước Bách Phân Dưới Bễ Lửa

Bàn tay chai sần của chú Bảy vẫn siết chặt lấy tay cụ Toàn, từng thớ thịt căng lên theo lời thề đanh thép còn rung bần bật trong gian lều rèn. Cụ Toàn vỗ nhè nhẹ lên mu bàn tay người thợ rèn, từ tốn đỡ chú đứng thẳng dậy:

— Tốt lắm! Người thợ biết hổ thẹn trước cái sai của mình thì ngọn lửa trong bễ mới không bao giờ lụi tàn. Đứng thẳng lưng lên, uống cạn ngụm nước ấm rồi tính kế.

Cụ Toàn với tay nút chặt lá chuối khô vào miệng chai rượu nếp cẩm, đặt gọn sang góc đe. Đoạn, cụ bước lại chiếc bàn đá xám kê sát vách đất nứt nẻ, nơi chú Bảy vẫn hay đặt phôi sắt nguội. Cụ Toàn cầm chiếc thước bách phân trên mặt đe mang lại, đặt êm xuống mặt đá lạnh ngắt. Ánh sáng vàng vọt từ ngọn đèn hoa kỳ hắt lên những vạch khắc tinh vi li ti như sợi tóc, sáng lấp lánh như mắt cá.

Chú Bảy quệt ngang giọt mồ hôi hòa lẫn muội than trên trán, bước theo cụ, giọng vẫn chưa hết run:

— Bác Toàn, thằng Lực nó ranh ma lắm. Hay là sáng mai con vờ bảo nó mang cân ra trạm rèn mài lại lưỡi dao rồi con lén dũa đắp mắt răng, hoặc nắn lại con trượt cho cân đủ?

— Không được! — Cụ Toàn lắc đầu dứt khoát, ánh mắt sáng quắc dưới đôi mày bạc — Chú làm thế chẳng khác nào lén lút xóa dấu vết. Thằng Lực thấy cân đủ thì chối bay chối biến chuyện gian lận, rồi nó lại kiếm cớ dìm dập mẹ con chị Thắm bằng trò khác. Ta không đập lén sau lưng, mà phải bẻ gãy trò ma giáo của nó ngay trước bàn dân thiên hạ. Chiếc cân sắt tây ấy phải giữ nguyên trạng thái bịp bợm cho đến sáng ngày Rằm.

Cụ Toàn gõ nhẹ ngón trỏ lên mặt thước gỗ:

— Già này muốn chế tác một thanh dưỡng đo cữ bằng gỗ thị. Dưỡng này phải có kích thước và khoảng cách khớp khít tuyệt đối với bước răng con trượt nguyên bản của chiếc cân bàn. Khi đối chất, chú chỉ việc áp dưỡng gỗ vào thanh răng sắt. Chỗ nào thiếu hụt ba mắt răng, khoảng hở sẽ lộ ra rành rành giữa thanh thiên bạch nhật, đứa trẻ lên ba nhìn vào cũng thấy. Muốn làm được cái dưỡng ấy, già này cần biết chính xác thông số chú đã tiện dũa đêm hôm đó.

Nghe đến đây, ngọn lửa nghề trong mắt người thợ rèn bừng sáng. Nỗi khiếp nhược bị cuốn phăng, nhường chỗ cho sự tỉ mỉ, sòng phẳng của người làm nguội.

— Con nhớ từng ly một bác ạ! — Chú Bảy gật đầu quả quyết.

Chú quay người lục lọi trong góc rương sắt gỉ, lấy ra một mẩu phôi thép lá mỏng và chiếc hộp gỗ con đựng bộ dũa kim gia truyền cán bọc đồng. Chú gạt sạch lớp vụn sắt trên mặt bàn đá, kéo ngọn đèn dầu lại gần. Bằng chiếc mũi vạch thép sắc lẹm, chú Bảy thoăn thoắt kẻ những đường thẳng tắp lên mặt phôi:

— Bác xem, đây là thanh răng con trượt dọc dài đúng sáu tấc hai ly. Tổng cộng có sáu mươi mắt răng cắn khớp với bánh răng trục kim. Chiều cao mỗi mắt răng là hai ly rưỡi, khoảng cách giữa hai đỉnh răng đúng hai ly mốt.

Ngón tay đen nhánh muội than của chú Bảy di chuyển đến đoạn đầu thanh răng, ngập ngừng khoanh một vòng tròn nhỏ:

— Thằng Lực bắt con dùng giũa thép ba cạnh loại mịn nhất, dũa vát phẳng lì đúng ba mắt răng đầu tiên tính từ điểm tì lò xo. Khi đĩa cân chịu lực đè từ một đến mười cân, con trượt đi xuống, nhưng ba mắt răng khuyết này khiến bánh răng trục kim không có điểm bấu víu. Nó trượt trơ một khoảng đúng sáu ly ba. Mất sáu ly ba khoảng chạy ấy, kim đồng hồ trên mặt kính trơ ra, hụt mất một lạng rưỡi khởi điểm. Sau đó các mắt răng lành lặn mới ăn khớp, kéo kim quay bình thường nên tỷ lệ thiếu hụt cứ giữ trơ trơ mười lăm phần trăm trên mỗi cân bột nộp trạm.