Chương 18: Thực nghiệm nén tro tàn

Nắng ban trưa rọi chang chang xuống khoảnh sân phụ lát gạch tàu của Tòa án Sơ thẩm tỉnh Long Xuyên. Hàng trăm tá điền, thợ lò gạch và dân chèo ghe đứng vây kín xung quanh trong trật tự nghiêm cẩn. Bốn người lính bảo an cẩn thận khiêng chiếc cối vam đòn bẩy bằng gỗ nghiến đặt vững chãi xuống giữa sân. Nòng khuôn thép tôi lấp lánh ánh xám xanh dưới nắng gắt, nằm gọn bên cạnh lò than đước đỏ rực vừa được thốc gió.

Cụ Trang Thế Cương bước tới, ngón tay gân guốc khẽ lướt qua thớ gỗ thân quen. Cụ ngước mắt nhìn viên Chánh án người Pháp và các bồi thẩm viên đang đứng che ô dưới bóng râm hành lang, rồi gật đầu với Hai Trọng: — Nhóm than, gá nòng khuôn lên bệ đi con!

Hai Trọng dõng dạc dạ một tiếng, nhanh nhẹn kẹp thỏi thép vào máng giữ. Ngọn lửa than đước bốc lên phần phật, liếm đều quanh thân ống. Cụ Cương rút chiếc nhiệt kế thủy ngân bọc đồng chuyên dụng của giới thợ cơ khí, áp nhẹ vào mép nòng thép. Hơi nóng hầm hập phả lên chòm râu bạc như cước của người thợ già. — Thưa Quan Chánh án, nhiệt độ trong lòng khuôn thép đã chạm ngưỡng hai trăm độ C! Đây là độ nóng vừa đủ để kích hoạt quy luật nén nhiệt của vỏ trấu tự nhiên.

Quan Chánh án gật đầu, vẫy tay ra hiệu cho Ký Lục Hoàng mang chiếc bàn con bày bốn đĩa cân đồng tiến ra trước mặt mọi người. Cụ Cương mở từng bọc vải sáp, lần lượt đặt bốn mẫu xỉ tro thu thập từ kho Cồn Tiên năm 1931, Bình Phước năm 1932, kho An Thạnh và kho Tân Long lên mặt đĩa. Bốn mẩu xỉ tro đều đen xỉn, bề mặt lỗ chỗ bọt xốp trơ cứng như đá bọt núi lửa.

Cụ Cương nhặt một mẩu tro An Thạnh giơ cao lên, cất giọng sang sảng cho cả sân tòa cùng nghe: — Trong vỏ trấu nguyên bản luôn ngậm sẵn hai mươi phần trăm chất cát tự nhiên. Nếu là kho chứa đầy thóc giống cháy âm ỉ thiếu khí, hạt lúa chỉ hóa thành than đen mịn màng, xoa nhẹ là tan thành bụi. Nhưng cả bốn mẩu tro từ bốn vụ cháy của ông Mã Bá Hộ lại kết khối sủi bọt, trơ cứng như thủy tinh. Đó là bởi trấu mục bị tưới đẫm dầu khoáng, cháy bốc hỏa cực mạnh ở nhiệt độ cao khiến chất cát bị nung chảy hóa thủy tinh, vón cục lại thành thứ xỉ bọt này!

Mã Bá Hộ đứng bên mé hiên, mặt xám ngoét, vội vã giật lấy vạt áo luật sư riêng. Gã luật sư Sài Gòn bước xăm xăm ra sân, hất hàm: — Miệng lưỡi thợ thuyền toàn chuyện hoang đường! Lấy cớ gì bảo đống xỉ đó là do trấu tẩm dầu khoáng tạo thành?

Cụ Cương mỉm cười điềm đạm: — Muốn biết thật giả, xin mời quý tòa nhìn tận mắt cuộc nén thử này!

Nói đoạn, cụ ra hiệu cho Hai Trọng bốc mẻ trấu mục trộn mỡ khoáng đã chuẩn bị sẵn trút vào miệng cối vam. Hai Trọng gồng hai cánh tay vạm vỡ, dồn toàn bộ sức nặng cơ thể ghì chặt đòn bẩy gỗ nghiến xuống.

“Rắc! Xì…!”

Một tiếng rít chói tai vang lên kèm theo làn khói đen kịt, hăng hắc mùi dầu bốc lên nghi ngút khiến đám đông phải bịt mũi. Dưới sức ép của vam cơ học và độ nóng hai trăm độ C, mẻ trấu tẩm mỡ khoáng không tài nào kết dính. Từng mẩu bọt xỉ trào ra khỏi miệng thoát khí, xèo xèo nhỏ giọt rồi đông cứng lại thành từng cục xỉ đen nhẻm, sủi tăm lỗ chỗ.

Ký Lục Hoàng lập tức bưng đĩa cân lại gần. Viên Chánh án ghé mắt nhìn, giật mình thốt lên khi thấy mẩu xỉ vừa trào ra từ cối vam giống hệt bốn mẩu vật chứng thu từ các hiện trường vụ cháy, không sai một ly một hào.