Chương 15: Nghĩa cũ năm đói

Gió bấc rít từng cơn buốt nhói qua hàng râm bụt trước ngõ, cuốn theo bụi đất phù sa và mùi khói xăng khét lẹt từ hai chiếc xe Simson đang rồ ga inh ỏi. Ngoài cổng, tiếng quát tháo của Hai Sâm dội thẳng vào gian nhà trên:

— Ông Trọng đâu! Thằng Lãm đâu! Đừng hòng chui rúc trốn trong hầm mà thoát tội! Hôm nay tao dẫn người tới căng dây cắm mốc, không nhả đất thì đừng trách búa tạ vô tình!

Cụ Thang Bá Cát ngồi trên phản gỗ, hai bàn tay gân guốc khẽ vuốt phẳng mép áo bông chần đã sờn chỉ. Nghe tiếng hò hét lăm lăm hung khí cùng tiếng gậy gộc gõ chan chát ngoài thềm, cụ chống cây gậy trúc xuống nền đất nện, chậm rãi đứng dậy. Đôi chân trăm tuổi tuy có hơi chậm chạp nhưng từng bước hạ xuống vẫn vững chãi như rễ cây si già bám sâu vào lòng bãi bồi.

Cụ thong thả bước qua bậc bậu cửa gỗ lim, tiến thẳng ra giữa sân gạch.

Trước mặt cụ, hơn chục tên thanh niên mặt mày bặm trợn đang dàn hàng ngang. Tên cầm búa tạ, tên quấn cuộn thước dây to bản nơi thắt lưng, gậy gộc giơ cao chĩa thẳng về phía mấy gốc chuối ngự mé hiên. Thược và Lãm vừa từ hầm đất trèo lên, người bê bết tro trấu, đang đứng chắn trước mặt ông Trọng lúc này bàn tay phải vẫn còn quấn chặt lớp khăn rằn. Thược nghiến răng giơ chiếc đòn gánh tre đực, còn Lãm run rẩy nhưng hai bàn tay nắm chặt, không lùi bước. Ông Trọng ôm ngực thở dốc, sắc mặt xám ngoét.

Sự xuất hiện của ông lão một trăm linh năm tuổi với chòm râu bạc trắng như cước và manh áo bông giản dị bỗng khiến đám lâu la sững lại nửa nhịp. Tiếng nạt nộ tự dưng chùng xuống.

Hai Sâm đứng chắp tay sau lưng, chiếc áo khoác da màu mỡ gà phập phồng theo từng nhịp thở dồn. Gã hất hàm, cố giữ giọng đanh thép:

— Cụ Thang, tôi nể cụ sống lâu lên lão làng nên mới để cho nhà cụ yên ổn mấy ngày qua. Nhưng giấy trắng mực đen rành rành, thằng Lãm nợ sới bạc mười lăm triệu, bác Trọng đây cũng đã từng ưng thuận nhượng dải đất bãi. Hôm nay tôi tới cắm mốc trước, đúng hẹn rằm tháng Chạp sang tên là vừa đẹp. Cụ đừng cậy già mà cản đường làm ăn!

Cụ Cát dừng lại cách Hai Sâm chừng năm bước chân. Đôi mắt đùng đục phủ màng sương thời gian nhìn thẳng vào khuôn mặt bóng nhẫy, vào sợi dây chuyền bạc to bản lấp loáng trên cổ gã trùm buôn đất. Cụ không hề lớn tiếng, âm giọng trầm ấm vang lên giữa gió đông lạnh buốt:

— Anh Hai này, lời hẹn giữa tôi với anh hôm trước còn rành rành ra đó: đúng chính ngọ ngày rằm tháng Chạp mới đến hạn trả nợ. Hôm nay mới là mười một, còn bốn ngày nữa mới tới ngày rằm. Người làng bãi xưa nay trọng chữ tín hơn vàng mười, cớ sao anh lại đem búa tạ, gậy gộc kéo đến uy hiếp một mái nhà già nua giữa thanh thiên bạch nhật thế này?

Hai Sâm cười khẩy, chiếc răng bọc vàng lóe lên vẻ giễu cợt:

— Uy hiếp ư? Tôi là dân buôn đất, thấy nguy cơ mất trắng thì phải ra tay chặn trước! Cả cái làng Trôi này ai chả biết nhà cụ mấy đời chỉ trông vào mấy buồng chuối còm. Mười lăm triệu bạc chứ có phải mười lăm nghìn đâu mà đòi trả trong vài ngày? Gom không đủ tiền thì chi bằng cắt phéng sáu sào đất bãi cho tôi, tôi trừ nợ rồi còn ném thêm cho ít tiền mà dưỡng già!

Đám đàn em phía sau rộ lên những tiếng cười khả ố, huơ huơ gậy sắt đập xuống nền gạch đe dọa.

Cụ Cát khẽ lắc đầu, thở dài một tiếng nhẹ bẫng. Cụ đưa mắt nhìn về phía căn hầm hun chuối bán âm khuất sau rặng chuối ngự, nơi làn khói trấu bưởi đào mỏng manh vẫn đang lượn lờ bay lên. Rồi cụ quay lại nhìn Hai Sâm, cất giọng rành rọt từng tiếng:

— Anh Hai Sâm, anh có còn nhớ mùa xuân năm Ất Dậu 1945 không?

Cái tên năm đói vừa thốt ra như một gáo nước lạnh hắt giữa ngày đông, khiến Hai Sâm khựng người, nụ cười ngạo mạn trên môi gã đông cứng lại.

Cụ Cát chống hai tay lên đầu gậy trúc, mắt đăm đắm nhìn gã:

— Năm ấy, người chết đói nằm la liệt khắp triền đê sông Đáy, thây người trôi dạt vào bãi ngô không ai buồn chôn. Đêm tháng Ba rét như cắt ruột, có một người đàn ông gầy trơ xương, bò lê từ bến đò vào tận gốc chuối nhà này, hơi thở chỉ còn thoi thóp như ngọn đèn trước gió. Tôi đã bế người ấy xuống căn hầm hun chuối ngự kia, đào vội củ chuối sót trong đất nướng lên, bón từng ngụm nước ấm cứu sống qua cơn nguy kịch. Tôi giấu người ấy suốt ba tuần trăng dưới hầm đất nện, chia từng bát cháo hoa hạt trấu cho đến ngày bình yên.

Cụ Cát ngừng lại một nhịp, ánh mắt sáng quắc xuyên qua lớp sương mờ: