Chương 6: Khơi tro căn hầm cổ

Luồng khí lạnh ngắt mang theo mùi đất nện lâu ngày ẩm mốc thốc thẳng vào mặt khiến Thang Bá Thược khẽ rùng mình. Anh chớp mắt, cố điều tiết thị giác giữa khoảng tối lờ mờ dưới chân dốc đất. Phía sau lưng, tiếng thở dồn dập, đứt quãng của Lãm vang lên như tiếng bễ kéo rách. Hai cánh cửa lim nặng trịch vừa hé rộng, để lộ ra những bậc thềm đất sét khoét sâu vào lòng bãi bồi, rêu xanh phủ trơn tuột.

— Cứ bước xuống đi. Đất của ông bà thì không có gì phải sợ — Tiếng cụ Cát vang lên từ phía sau, trầm lắng mà dứt khoát.

Thược gật đầu, cẩn trọng đặt bàn chân to bản, nứt nẻ xuống bậc thềm thứ nhất. Đất ẩm lún nhẹ dưới gót chân trần. Anh quay lại, chìa bàn tay chai sần ra nắm lấy cổ tay Lãm giật mạnh một cái:

— Xuống! Đứng ngây ra đấy làm gì?

Lãm giật thót, ngón tay trỏ băng dở vệt máu khẽ co rúm lại. Gã gượng gạo lần từng bước theo anh trai, vai rụt lại, hai mắt đảo quanh như một kẻ trộm vừa bị lôi ra ánh sáng.

Bên trong căn hầm bán âm sâu hun hút, không gian tĩnh mịch đến mức nghe rõ cả tiếng đất cựa mình. Khi mắt đã quen dần với bóng tối, Thược ngước nhìn bốn phía vách hầm. Lớp bùn rơm trát vách qua hai mươi năm phong kín kỳ diệu thay vẫn còn nguyên vẹn, chỉ lấm tấm vài mảng mốc trắng mỏng tang. Những thân tre đực già ken dày làm giàn treo chuối xếp tầng tầng lớp lớp vươn sát lên trần hầm, giăng đầy mạng nhện xám xịt phủ bụi thời gian. Ở chính giữa gian hầm, rãnh đất đốt trấu nện chặt chạy dọc từ cửa vào đến tận góc thông gió phía sau, chứa đầy lớp tro xám nguội ngắt của mẻ chuối cuối cùng từ hai thập kỷ trước.

Tiếng gậy trúc gõ đều nhịp trên bậc đất. Cụ Cát chậm rãi bước xuống. Bóng dáng đại thọ một trăm lẻ năm tuổi của cụ như hòa vào không gian trầm mặc của lòng đất mẹ. Cụ bước đến bên mép rãnh trấu, cúi người nhặt lên một thanh sắt dài chừng ba thước, một đầu uốn cong hình lưỡi liềm đã phủ kín một lớp gỉ sét dày cộp. Bàn tay gầy guộc run rẩy vuốt dọc thân sắt, ánh mắt đục mờ của cụ bỗng ánh lên một tia sáng kỳ lạ.

— Chiếc que cời trấu này là của cụ cố chúng mày rèn từ lò rèn làng Thượng năm đói ấy… — Cụ Cát khẽ nói, giọng như vọng về từ cõi xa xăm — Thược, cầm lấy cái chổi rơm trên bệ đất đằng kia, quét sạch lớp tro nguội trong rãnh đi. Phải nạo cho trơ lớp đất thịt đáy rãnh thì hơi ấm mới giữ được lâu.

— Vâng, thưa cụ — Thược đỡ lấy lời, vội vã với lấy chiếc chổi rơm cũ mòn treo trên vách.

Anh quỳ một chân xuống nền đất lạnh, bắt đầu lia từng nhát chổi dứt khoát. Lớp tro xám bay mù mịt trong ánh sáng yếu ớt le lói từ cửa hầm rọi vào. Cụ Cát đưa tay chỉ lên lỗ thông hơi khoét nghiêng qua vách đất thông ra mép rặng tre ngoài bãi:

— Kiểm tra luồng gió vào hầm trước tiên. Lấy nắm rơm khô đốt lên xem khói hút về mé nào. Hun chuối kỵ nhất là gió quẩn. Gió quẩn thì khói ngộp, chuối om nhiệt sẽ thối cuống, chín ép mà hỏng hết ruột.

Thược răm rắp làm theo chỉ dẫn tỉ mỉ của ông nội. Anh cọ từng mảng mạng nhện bám quanh lỗ thông, gạt sạch lớp lá khô chắn ngoài miệng ống tre dẫn khí. Từng cử chỉ của Thược vững vàng, cẩn trọng như một người thợ lành nghề đang khơi lại sinh khí cho một căn hầm cổ.