Chương 8: Cánh thư từ thành phố

Sương sớm mùa đông còn bảng lảng giăng kín trên những ngọn phi lao ven triền đê sông Đáy, chuyến xe khách cà tàng chạy tuyến Hà Đông – Phùng lắc lư trút xuống ngã ba đê một làn khói dầu khét lẹt. Thang Bá Minh xốc lại quai chiếc ba lô con cóc đã bạc màu, bước xuống nền đường đất đỏ quánh phù sa. Đôi giày vải Thượng Đình bám đầy bụi đường, nhưng ánh mắt chàng trai mười chín tuổi lại sáng ngời, tinh anh. Trong ngăn nẹp cặp da bên hông, cuốn sổ tay bìa cứng dán kín những mẩu ghi chép nắn nót suốt hai tuần qua Minh lặn lội khảo sát khắp các khách sạn lớn, chợ hoa Hàng Lược và các phố cổ Hàng Buồm, Hàng Bè trên Hà Nội.

Rảo bước theo lối mòn quen thuộc dẫn vào xóm bãi, Minh khẽ mỉm cười khi nhận ra mùi phù sa ngai ngái hòa cùng hương cỏ mật thân thương. Nhưng khi vừa chạm chân tới cổng ngõ ghép bằng thân tre đực của nhà mình, một bầu không khí trầm mặc, u uất khác lạ bỗng bao trùm lấy không gian. Đống cọc tre vót nhọn lăn lóc cạnh bụi chuối tiêu ngoài rào, mặt đất còn hằn sâu những vệt bánh xe máy cày xới nham nhở.

— Thằng Minh! Minh đấy phải không con?

Tiếng gọi thảng thốt từ gian bếp chái vang lên. Chị Nhàn buông vội chiếc rổ tre đựng mớ rau muống mùa đông úa vàng, tất tả bước ra sân. Đôi mắt người mẹ thâm quầng, khuôn mặt hốc hác đượm nét sầu muộn chưa từng thấy, chiếc áo bà ba nâu bám vệt nhọ nồi quen thuộc càng làm dáng vẻ chị thêm phần lam lũ.

Minh vội buông ba lô, bước nhanh tới đỡ lấy tay mẹ:

— U! Con được nghỉ đợt thực tập cuối kỳ nên bắt chuyến xe sớm về thăm nhà. Mà sao ngõ ngách bừa bãi thế kia hở u? Thầy con với ông nội, cụ cố đâu cả rồi?

Nghe con trai hỏi, bờ môi nứt nẻ vì gió bấc của chị Nhàn khẽ run rẩy. Chị kéo vội Minh vào bóng tối gian bếp, nước mắt vòng quanh rồi nghẹn ngào kể lại toàn bộ cơn giông bão vừa quét qua nếp nhà mấy ngày qua. Từ chuyện chú Lãm dại dột sa chân vào sới bạc nợ ngập đầu mười lăm triệu đồng, bị tay chân gã trùm đất Hai Sâm dằn mặt đòi chặt ngón tay, đến việc ông nội vì quẫn bách mà giấu cụ Cát nhận cọc năm chỉ vàng lá toan đốn hạ vườn chuối hương hỏa sáu sào ven sông.

— May nhờ phúc đức tổ tiên, cụ cố nhà mình can trường nện gậy trúc đánh văng dao của ông nội con, rồi đem trả sạch vàng cọc cho lão Sâm. Giờ cụ cố đã mở lại căn hầm đất dưới chân vườn chuối, cụ với ông nội thức trắng canh mẻ ủ từ đêm qua, sáng nay thầy con vừa xuống phụ việc đấy… — Chị Nhàn sụt sùi, vạt áo chùi vội ngấn lệ trên gò má.

Trái tim Minh thắt lại trước cơn sóng gió của gia đình. Nhìn dáng mẹ hao gầy vì nén chịu bao tủi nhục, ngọn lửa quyết tâm trong lòng cậu thiếu niên trường nông nghiệp bốc lên ngùn ngụt. Cậu vỗ nhẹ lên bờ vai gầy guộc của mẹ:

— U đừng khóc nữa. Con về rồi, con đã tìm ra đường sống cho vườn chuối của nhà mình! Để con xuống hầm bái kiến cụ cố và thầy ngay bây giờ.

Minh xốc lại tập tài liệu trong túi, sải bước dài qua những gốc chuối ngự xum xuê đang đung đưa tàu lá trong gió lạnh. Cửa hầm hun chuối cổ bán âm khơi sâu vào lòng đồi đất sét nện hiện ra sau rặng tre già. Cánh liếp nứa được hé mở một khoảng vừa đủ luồng gió lọt vào, phả ra thứ hơi ấm nồng nàn sực nức mùi trấu bùi và đất bãi phù sa.

Cúi mình bước xuống từng bậc đất nện, Minh khẽ cất tiếng gọi:

— Chắt Minh bái kiến cụ cố! Con chào thầy ạ!

Giữa lòng hầm mờ ảo, cụ Cát đang ngồi ngay ngắn trên chiếc đòn kê bằng gốc tre mòn nhẵn, mái tóc bạc trắng như cước nổi bật giữa làn khói lam mỏng nhẹ. Nghe tiếng gọi quen thuộc, cụ ngước mắt lên, khóe môi điểm nụ cười hiền hậu. Cạnh đó, anh Thược đang lom khom kiểm tra độ ẩm của những chiếc giàn tre treo từng nải chuối ngự quả tròn căng, nghe tiếng con trai liền buông chiếc xẻng nhỏ, mừng rỡ quay lại:

— Thằng Minh! Mày về đấy hả con? Mau lại đây cho ấm, dưới này kín gió hơn trên sân nhiều.

Minh bước tới, cung kính quỳ một gối cạnh đòn tre của cụ Cát, hai tay đỡ lấy bàn tay nứt nẻ gầy guộc của cụ cố:

— Cụ ơi, chắt vừa nghe u kể hết mọi sự. Cụ đã một trăm lẻ năm tuổi rồi mà còn phải thức thâu đêm vì cơ nghiệp gia đình, chắt thấy có lỗi quá…