Chương 21: Lần vết rễ độc đáy sâu

Thừng chão siết ngang lồng ngực giữ chặt thân người An khi cậu buông mình trượt dần vào lòng giếng tối. Tiếng hò reo cổ vũ cùng nhịp đập đòn gánh rộn rã của bà con xã viên trên miệng giếng cứ xa dần, rồi chìm hẳn sau miệng giếng tròn xoe như chiếc nón lá in trên nền trời thu. Càng xuống sâu, không gian càng thu hẹp, lành lạnh và đặc quánh. Hơi nước ẩm mốc hòa lẫn mùi bùn đất ngai ngái nồng nặc phả thẳng vào mặt khiến sống mũi An cay xè.

Sau mười sải thừng buông đều nhịp của những cánh tay tráng niên trên bờ, hai bàn chân trần của An chạm xuống nền đáy Giếng Cả sâu mười lăm mét. Một cảm giác nhão nhoẹt lạnh buốt lập tức bao trùm lấy đôi chân; lớp bùn lầy quánh đỏ ngập lút qua mắt cá rồi dâng lên ngang bắp chân cậu. An khẽ gồng cứng cơ đùi, ghìm chặt thế đứng giữa lớp bùn trơn trượt. Chiếc đèn chai bằng đồng tự chế treo bên hông hắt ra luồng ánh sáng vàng vọt leo lét, soi tỏ bốn bề vách giếng. Những khối đá ong nâu sẫm ghép ngàm mộng trăm năm sừng sững vây quanh, mặt đá lỗ chỗ như tổ ong rừng, bám đầy những mảng rêu trơn nhớt nháp.

Dây thừng chão bằng vỏ cây móc trước ngực bỗng giật nhẹ ba hồi dứt khoát. An hiểu ngay đó là tín hiệu bảo hiểm quen thuộc của ông nội trên bờ, liền đưa tay giật mạnh đáp lại hai nhịp chắc chắn để người thợ cả yên lòng. Từ miệng giếng hun hút cao vút, tiếng hô dõng dạc của Chủ nhiệm Thịnh vọng xuống: “Tổ kéo tời chuẩn bị sẵn sàng! Chú An dưới đáy phát tín hiệu là anh em kéo đều tay, tuyệt đối không để chùng dây!”

Tiếng bước chân rầm rập của hàng trăm xã viên hòa cùng tiếng kẻng đồng từ xa vọng lại, tiếp thêm sinh lực cho An giữa lòng đất lạnh. Cậu sờ tay vào chiếc búa búp sen gia truyền bằng sắt tôi lấp lánh cài chặt bên thắt lưng vải dù, cảm nhận trọn vẹn điểm tựa tinh thần của cha ông truyền lại.

An rút chiếc xẻng nhỏ gài bên sườn cùng chiếc nạo sắt cong đầu, cắm phập lưỡi xẻng vào lớp trầm tích đáy giếng. Lớp bùn đỏ quạch như máu loãng quánh đặc đến rợn người, nặng trịch mùi rỉ sắt của quặng đá ong sụt lở hòa lẫn chất mùn hữu cơ thối rữa lâu ngày. Cậu cật lực xúc từng tảng bùn đỏ chứa độc tố đổ đầy vào chiếc giỏ mây đan nan dày. Khi giỏ mây đầy ắp, An giật mạnh sợi dây thừng phụ ba tiếng dập dồn.

Lập tức, chiếc tời gỗ trên miệng giếng rít lên những tiếng cót két quen thuộc, kéo giỏ bùn trĩu nặng vút lên cao về phía khoảng trời tròn sáng rực. Từ trên bờ, tiếng khẩu lệnh nhịp nhàng của Chủ nhiệm Thịnh vọng xuống thúc giục thanh niên thoăn thoắt đón giỏ, hòa cùng tiếng bước chân rầm rập của đội dân công quẩy bùn chuyển ra bãi đất hoang phía sau gò sim xử lý. Cứ thế, từng giỏ bùn đỏ được đưa lên bờ liên tục. Dưới đáy sâu ngột ngạt, An làm việc không ngơi nghỉ, mồ hôi vã ra ướt đẫm manh áo cánh cộc tay, hòa lẫn với những vệt bùn quặng bắn lem nhem khắp mặt mũi và bắp tay cuồn cuộn.

Sau hơn một cữ giờ cật lực nạo vét, lớp bùn ngập đáy giếng vẹt dần đi gần hai gang tay, để lộ ra những mảng chân vách đá sụt lở kề sát cửa ngách địa đạo kháng chiến năm xưa. Lần sâu vào kẽ nứt vách đá sụt ở đáy giếng, An ghé sát ngọn đèn chai quan sát địa tầng. Dưới ánh lửa vàng đùng đục, một cảnh tượng kỳ dị phơi bày trước mắt cậu.

Ẩn sâu dưới lớp bùn nhão vừa bị bóc tách là một mạng lưới rễ cây to bằng bắp tay người lớn, vỏ ngoài đen trĩu, sần sùi những u bấu xù xì như da trăn mốc. Chùm rễ cây huyết đằng khổng lồ ấy ăn luồn chằng chịt qua khe nứt địa đạo cũ, cắm sâu tìm nguồn ẩm đáy giếng. Tại những đoạn rễ bị đá ong cọ xát toác vỏ, từng dòng nhựa đỏ quạch như máu tươi liên tục rỉ ra, tí tách nhỏ xuống vũng nước chân giếng. Dòng nhựa độc hại ấy ngấm vào các túi bùn, hòa lẫn vào quặng sắt đá ong từ vách đá phong hóa rỉ sét, liên tục đầu độc nguồn nước ngầm của cả làng suốt những ngày qua.

“Đúng là căn nguyên rễ độc đây rồi!” An nghiến răng thầm nhủ, ánh mắt bừng lên ngọn lửa quyết tâm.