Chương 5: Chuẩn bị xuống tầng sâu

Cuộc họp tại nhà kho hợp tác xã vừa vãn, xã viên lục tục kéo nhau ra về. Ông Trần Khắc Đạt chống chiếc gậy ba toong đứng dậy, cố giữ dáng vẻ bệ vệ thường ngày nhưng đôi chân gầy guộc run rẩy không giấu nổi. Đi ngang qua chỗ cụ Sơn, cựu chủ nhiệm khựng lại nửa nhịp, khóe mắt phải giật liên hồi, ném về phía người thợ cả một ánh nhìn hằn học xen lẫn nỗi hoảng loạn khôn nguôi rồi lầm lũi rảo bước ra ngõ.

Chủ nhiệm Nguyễn Văn Thịnh bước lại gần, siết chặt tay cụ Sơn:

“Mọi việc trông cậy vào cụ thợ cả. Cháu sẽ cắt cử chi đoàn túc trực quanh cây thị, không để ai quấy rầy hai ông cháu.”

Cụ Sơn khẽ gật đầu:

“Chú cứ yên tâm. Già này đã nhận lời thì ắt làm cho kỳ được.”

Về đến căn nhà ngói ba gian nơi cuối xóm, cụ Sơn bảo An trải chiếc chiếu cói ra thềm hiên, rồi tự tay bưng chiếc hòm gỗ đồ nghề gia bảo đặt xuống.

Hai ông cháu cẩn thận kiểm tra từng sải thừng chão bện bằng vỏ cây móc rừng già đã ngâm nước vôi dẻo quánh để không mục ruỗng khi ngập bùn. Cụ Sơn lần ngón tay thô ráp dọc theo mắt thừng, miết kỹ từng mối tết xem có chỗ nào sờn mục hay không. Đoạn, cụ nhấc chiếc búa búp sen bằng sắt tôi đã mòn vẹt sống búa, bộ đục dẹp chuốt nhẵn thín và thanh nạo sắt cong đầu chuyên cạo rêu. Cuối cùng là chiếc đèn chai dầu hỏa có bầu thông khí bằng đồng mắt cua chuyên dùng để thử dưỡng khí dưới vực sâu.

Cụ Sơn châm lửa, ngọn lửa vàng bập bùng sau bầu kính chắn gió. Cụ cất giọng trầm ấm:

“An này, nghề thợ giếng nhà ta không chỉ cậy sức dài vai rộng, mà cốt ở cái tâm và cái tai. Giếng Cả sâu mười lăm mét là chốn hiểm trở, dễ đọng uế khí độc. Đêm nay xuống đáy, trước khi chạm bùn, con phải dòng chiếc đèn chai này xuống ngang thắt lưng. Hễ thấy ngọn lửa lịm dần, ấy là đáy giếng cạn dưỡng khí, hơi độc bốc lên, tuyệt đối không được ham làm mà phải giật thừng ba hồi để già này kéo lên ngay.”

An chăm chú lắng nghe, nắm chặt quai chiếc giỏ mây:

“Dạ, cháu nhớ kỹ rồi ông nội.”

Cụ Sơn chỉ tay về phía chiếc búa búp sen:

“Đá ong dưới sâu thở qua từng thớ kẽ. Áp tai trần vào vách đá ong mẹ, con phải gõ nhẹ và lắng nghe cho thấu. Đá đanh chắc thì tiếng dội giòn tan như sắt nguội; đá non sụt lở thì tiếng ục ục ràn rạt; còn tiếng rít qua kẽ rỗng là đá đón gió ngầm. Nhưng quan trọng nhất là giữ tâm bất biến. Treo mình giữa vách giếng hẹp tăm tối, bốn bề bùn lạnh ngập gối, chỉ cần thoáng sợ hãi là loạn nhịp thở, bủn rủn chân tay ngay. Lòng thợ có tĩnh thì mắt nước mới thông, hiểu chưa con?”