Chương 11: Thắp Lửa Sân Đình

Gió buốt từ hẻm núi Vân Ẩn thổi thốc qua khoảng sân đình trơ trụi, cuốn theo mùi tanh nồng của sương chướng. Trước mắt Lạc Thiệu Côn, hàng trăm phàm nhân thôn Vân Lạc vẫn đứng lặng, những đôi mắt đỏ hoe ngước nhìn cụ như tìm kiếm điểm tựa cuối cùng giữa cơn giông bão. Cụ Côn khom lưng, đôi bàn tay gầy guộc chằng chịt vết sẹo và còn rớm máu nơi lòng bàn tay cẩn thận gom từng mảnh rễ Dạ Quang Mộc của chiếc lồng sương mẫu vừa bị kiếm khí chém đứt. Thớ nan vỡ toác, nhưng nơi vết gãy vẫn rỉ ra dòng nhựa sống ấm áp, tỏa ra mùi thơm ngai ngái quen thuộc của núi rừng.

Cụ bước tới bên thím Thảo đang ôm đứa con nhỏ khóc nấc, rồi nhìn sang vợ Lâm thợ săn đang ngồi bệt dưới đất cát, hai bàn tay bấu chặt vào vạt áo rách. Cụ cúi người, nhẹ nhàng đỡ người phụ nữ dậy, đặt một mẩu rễ mộc còn vương nhựa ấm vào lòng bàn tay chị, cất giọng trầm tĩnh:

— Đừng khóc nữa, các cháu. Nước mắt rơi lúc này chỉ làm lạnh lòng người đi. Lâm thợ săn cùng ba mươi đứa con em chúng ta đang bị ép lên núi gánh gỗ, mạng sống ngàn cân treo sợi tóc. Nếu chúng ta ngã quỵ ở đây, ai sẽ đón chúng nó trở về?

Ánh mắt cụ Côn sáng và phẳng lặng như mặt hồ đầu thu, truyền qua từng cái nắm tay siết chặt. Vợ Lâm thợ săn nấc nghẹn một tiếng rồi gạt phắt dòng lệ, run rẩy gật đầu:

— Cháu nghe lời cụ! Chúng cháu không khóc nữa, cụ bảo làm gì chúng cháu làm nấy!

Bác Thuận lúc này cũng gắng gượng nén đau đứng lên, nhìn quanh sân đình rồi cất giọng khàn đặc:

— Bà con nghe cụ Côn! Khiêng hết rễ cây từ các góc đình ra đây! Còn người là còn làng!

Một đống lửa lớn được nhóm lên giữa sân đình, xua bớt hàn khí buốt giá và làn sương mỏng manh quẩn quanh chân tường đá. Cụ Côn ngồi xếp bằng trên tấm chiếu cói mòn, đặt một đoạn rễ Dạ Quang Mộc bánh tẻ to bằng ngón tay cái lên đùi. Các bô lão và phụ nữ trong thôn lập tức vây quanh thành vòng tròn ken đặc, ai nấy đều nín thở dõi theo từng cử động của lão thợ đan già.

— Bà con nhìn kỹ chỗ này. — Cụ Côn đưa ngón tay cái gồ ghề vuốt nhẹ dọc theo thân rễ. — Rễ Dạ Quang Mộc sinh ra từ kẽ đá hàn tinh, không giống tre nứa ngoài đồng. Muốn vót nan, trước hết phải dùng đầu ngón tay cảm nhận thớ thịt của nó. Đưa ngón tay miết từ gốc lên ngọn, nếu thấy mướt mịn như da em bé, ấy là thớ thuận. Nếu thấy ram ráp gợn tay, ấy là thớ nghịch.

Cụ cầm con dao vót nhỏ, nghiêng lưỡi thép một góc thoai thoải rồi lựa vào thân rễ, chầm chậm đẩy tới. Từng dải nan mỏng tang uốn lượn rơi xuống, để lộ ra lớp lõi xanh biếc mướt mát:

— Dao đưa phải nương theo thớ thuận, nhẹ tay như dỗ trẻ ngủ. Mạch nhựa sống chính là linh hồn của rễ cây, giúp nó nuốt chướng khí nhả nước ngọt. Nếu bạt mạnh tay làm giập mạch nhựa, chiếc lồng đan xong cũng chỉ là đống củi khô, không giữ nổi một giọt ngọc lộ nào.

Những người đàn bà xóm núi xưa nay chỉ quen cầm liềm cắt cỏ, nay run rẩy cầm dao vót rễ mộc. Thấy một bà lão vì nóng vội mà lia lưỡi dao quá sâu làm tước đứt mạch rễ, cụ Côn ân cần nghiêng người sang, nhẹ nhàng giữ lấy cổ tay bà nắn lại góc nghiêng của lưỡi dao:

— Không việc gì phải vội, thím Ba. Cây lớn nhờ mưa dầm thấm đất, tay quen nhờ dạ nhẫn nại. Cứ nương theo đường vân mềm của gỗ mà đi.

Bên cạnh đống rễ tươi, một góc sân đình bỗng rộn lên tiếng ríu rít trẻ thơ. Tiêu Đan ngồi giữa một nhóm trẻ con trong thôn, đứa lớn mười hai, đứa nhỏ mới lên bảy. Đôi bàn tay nhỏ nhắn của thằng bé tuy còn chằng chịt vết dằm cứa từ hôm trước nhưng cử động thoăn thoắt lạ thường. Thằng bé cầm hai nan rễ mỏng, xếp chéo lên nhau rồi ngẩng khuôn mặt rám nắng lên cười:

— Các anh chị nhìn em này! Nan ngang đè lên nan dọc, gập chéo một góc vuông tạo thành mắt chữ thập. Đừng kéo căng quá kẻo rễ non bị đứt, phải nới tay một chút để rễ thở. Ông nội em bảo, mắt lồng phải biết thở thì gió độc đi qua mới chịu nhả sương ngọt lại!

Lũ trẻ con tròn xoe mắt, bắt chước gập từng mối đan non nớt. Chiếc lồng tí hon hôm trước thằng bé tự đan được treo lủng lẳng bên hông, tỏa ra làn sáng xanh êm ả như một ngọn đèn nhỏ thắp sáng niềm tin trong mắt đám trẻ thơ.

Đúng lúc ấy, Liễu Tố Tố cùng vài cô gái xóm núi khệ nệ khiêng ba vò sành lớn còn bốc khói nghi ngút đặt xuống góc sân. Hương thảo mộc cay nồng thơm ngát lập tức lan tỏa, át đi mùi tanh tưởi của màn sương tím bủa vây quanh lũy tre. Tố Tố vén lọn tóc mai ướt đẫm mồ hôi, hướng về phía bà con cất giọng trong trẻo:

— Thưa cụ Côn, thưa bà con! Những bó rễ già đanh tích trữ trong kho thường cứng quắt, uốn mạnh tay rất dễ gãy. Cháu đã đun nước lá thanh tâm thảo hòa cùng vỏ cây phỉ dại. Mọi người chỉ cần ngâm rễ già vào nước ấm này chừng nửa tuần trà, vỏ sẽ mềm ra, thớ dẻo như chão gai, đan vừa êm tay vừa tăng thêm công hiệu chống độc!