Chương 17: Khai Đình Đại Tụng

Tiếng chuông đồng từ Dinh Phủ đường bên kia bờ bắc sông Gianh vẫn còn rền rĩ từng hồi trầm đục, xua tan làn sương sớm bảng lảng trên mặt nước. Cụ Cù Hữu Trạch đứng nơi đầu mũi thuyền nan, hai bàn tay gân guốc khẽ vuốt lại vạt áo vải nâu sồng ngay ngắn. Hai mươi năm qua, dòng họ Cù cùng xóm chài Ghềnh Rái phải gánh chịu nỗi nhục nhã của tiếng oan phản trắc; hai mươi năm cụ nhẫn nhịn bên mép ghềnh ngắm con nước ròng nước lớn, kiên trì chờ đợi lẽ phải được vớt lên từ đáy bùn sâu. Từng nhịp chuông ngân lúc này như ngọn triều sông Gianh đang trở dạ, thôi thúc bước chân người lão ngư đã bước sang tuổi tám mươi.

“Sang sông thôi các con,” cụ Trạch từ tốn cất giọng.

Đoàn thuyền nan xóm Ghềnh Rái đồng loạt khua mái chèo rẽ sóng sang bờ bắc. Hàng chục thanh niên vạm vỡ cẩn trọng khiêng thanh đà gỗ kiền kiền dài hơn một trượng cắm ba chiếc đinh rỉ và chiếc hòm gỗ lim bọc đai đồng chứa đầy xỉ than chì lên cầu tàu bến đá. Cù Nhạn đi sát sau lưng ông nội, đôi tay trân trọng ôm chiếc la bàn nước bằng đồng thau bọc trong dải lụa điều. Thợ rèn Lại Tư với chiếc chân khập khiễng, mắt chột nhìn dáo dác, được hai người trai chài dìu đi.

Đại sảnh Tòa án hỗn hợp Pháp - Nam hôm nay chật ních người. Dân buôn bến Phù Kinh, dân chài xóm bãi, các bậc kỳ lão đầu đội khăn xếp chen kín từ ngưỡng cửa ra tận mép sân gạch. Khi bóng dáng cụ Trạch xuất hiện — râu tóc bạc phơ như cước buông dài, lưng thẳng tắp như cọc tiêu bến nước, ánh mắt sáng quắc, phong thái quắc thước — đám đông bất giác dạt ra hai bên, tiếng xì xào kinh ngạc nổi lên râm ran khắp các góc thềm.

Bước vào gian đại sảnh uy nghiêm lát gạch hoa bóng loáng, cụ Trạch đưa mắt quan sát toàn cảnh. Trên chiếc bàn phủ nỉ xanh ở gian chính, viên quan Chánh án Tòa bảo hộ người Pháp ngồi chủ tọa với nét mặt lạnh lùng, nghiêm nghị. Bên hữu là Tri phủ hạt Gianh Trần Định mặc áo thụng lam thêu chỉ bạc, nhưng sắc mặt bồn chồn, ngón tay run rẩy gõ lên xấp hồ sơ cũ. Phía bàn thư ký tư pháp, Ký lục Đặng Khải Nguyên tề chỉnh trong bộ áo dài lương đen, ánh mắt cương trực khẽ gật đầu chào hai ông cháu họ Cù. Ở dãy ghế bị đơn, Bạch Phước Cương bệ vệ trong bộ áo gấm the đen cài khuy bạc, ngón tay xoay xoay chiếc nhẫn ngọc phỉ thúy. Dù cố giữ vẻ mặt trịch thượng, khóe mắt ti hí của gã vẫn giật liên hồi khi nhìn thấy thanh đà gỗ kiền kiền và bóng dáng Lại Tư.

Vừa thấy bóng đoàn người xóm chài dừng lại trước vành móng ngựa, Tri phủ Trần Định bỗng đập mạnh thẻ gỗ kinh đường xuống án thư, cất giọng quát lớn:

“Khoan đã! Vụ đắm thuyền chuyển ngân tại vực Họng Cọp xảy ra từ mùa thu năm Nhâm Dần 1902, tính đến nay đã tròn hai mươi năm. Chiểu theo luật hình bản triều, việc kiện tụng sau hai mươi năm đã quá hạn tiêu nạn, hồ sơ cũ đã niêm phong vĩnh viễn! Cớ sao lại tụ tập dân chài xóm Ghềnh khuấy động công đường, rước mấy khúc ván mục lên đây quấy nhiễu nha môn?”

Cụ Trạch đứng thẳng lưng, ngực khẽ phập phồng nhưng ánh mắt vẫn tĩnh lặng như đáy đầm nước lợ. Cụ nhìn thẳng vào gương mặt lấm lét mồ hôi của Trần Định, không hề nao núng. Hai mươi năm nhẫn nhục đã trui rèn cho cụ bản lĩnh của một cây bần già bám rễ sâu vào kẽ đá.

Bất ngờ, viên Chánh án Tòa bảo hộ gõ mạnh búa đồng xuống bàn, nghiêm giọng phát biểu bằng tiếng Pháp. Người thông ngôn của tòa lập tức dõng dạc dịch lại từng lời:

“Tòa bác bỏ ý kiến của quan Tri phủ! Vụ án này liên quan trực tiếp đến ba vạn đồng bạc Đông Dương của Ty Kho bạc bị thất thoát, có dấu hiệu mưu sát cướp đoạt công quỹ nghiêm trọng. Theo quy chế của Tòa án bảo hộ và các chứng cứ vật chất mới phát lộ, phiên tòa hôm nay bắt buộc phải mở công khai để làm sáng tỏ công lý, không áp dụng thời hiệu tiêu nạn thông thường!”

Đặng Khải Nguyên lập tức đứng dậy, mở chiếc cặp da khóa đồng, trình lên bàn Chánh án tập tài liệu điều tra:

“Bẩm hội đồng xét xử, chúng tôi đã có đầy đủ biên bản trục vớt khoang thuyền ngầm dưới chín sải nước vực Họng Cọp, cùng vật chứng cơ học và lời khai của nhân chứng sống. Kính xin tòa cho khai đình!”

Viên Chánh án gật đầu, hướng mắt xuống phía dưới:

“Triệu nhân chứng thợ rèn Lại Tư bước lên trước vành móng ngựa!”

Lại Tư run rẩy bước lên, chiếc chân tàn tật quét một vệt dài trên nền gạch hoa rồi quỳ sụp xuống. Cụ Trạch khẽ đặt bàn tay gân guốc ấm áp lên vai người thợ rèn, như truyền thêm cho gã luồng sinh khí can trường của dân sông nước.