Chương 21: Trao Truyền Lưỡi Đục Chuôi Mun

Ánh đèn dầu lạc bập bùng hắt bóng cụ Lỗ Bá Thiệu lên vách gỗ xoan mới dựng, thẳng tắp và vững chãi. Trên hai bàn tay chai sần của lão thợ già bảy mươi mốt tuổi, chiếc đục xén gia bảo nằm lặng lẽ. Thân đục rèn bằng thép xanh ngời ngời hàn quang, chuôi gỗ mun đen bóng mượt mà, thấm đượm mồ hôi cùng tâm huyết của ba đời thợ mộc họ Lỗ.

Cụ Thiệu khẽ miết ngón tay dọc theo sống thép. Ba mươi năm nếm mật nằm gai, bao đêm dài giấu mình bên mép sóng sông Đuống nghe gió bấc gào thét qua khe liếp, cụ đã ôm chiếc đục này vào lòng để giữ cho ngọn lửa công lý không bao giờ lụi tàn. Giờ đây, khi mối oan khuất của người học trò quá cố đã được phơi bày giữa thanh thiên bạch nhật, lòng cụ nhẹ bẫng tựa một làn mây trắng mùa thu.

Cụ Thiệu ngẩng đầu nhìn người đệ tử trẻ tuổi đứng trước mặt:

— Triết nhi, quỳ xuống.

Đặng Minh Triết kính cẩn cúi đầu, vội vàng vén vạt áo chàm thô, quỳ nghiêm trang trên nền đất nện còn phảng phất mùi phoi bào tươi mới. Đôi mắt chàng trong trẻo, ngước nhìn sư phụ với tất cả lòng tôn kính.

Cụ Thiệu nâng chiếc đục xén thép xanh bằng cả hai tay, giọng cụ trầm ấm mà đanh gọn, âm vang khắp gian giữa ngôi xưởng mới:

— Ba mươi năm trước, cha con chịu oan khuất mà tuẫn tiết nơi trường quy, chiếc đục này cùng ta lặn lội qua giông bão để đợi ngày con khôn lớn. Đao trổ vạch nét, đục xén dọn nền. Người thợ mộc đất Cổ Lãm cầm đục không chỉ để mưu sinh, mà là để giữ gìn con chữ của thánh hiền. Thớ gỗ ngàn năm dẫu vùi sâu dưới đáy bùn hay bị lửa dữ thiêu đốt vẫn giữ vẹn nguyên hương sắc, tuyệt đối không dung thứ cho thói dối trá, lừa thầy phản bạn. Kẻ cầm đục xén nếu để lòng dạ vẩn đục, nhát đục ắt sẽ run rẩy, chữ nghĩa ắt sẽ ngả nghiêng. Nay oan khiên đã rửa, mối thù đã khép lại theo phép nước. Ta chính thức trao lại chiếc đục xén gia bảo này cùng vị trí trưởng phường mộc Cổ Lãm cho con. Con hãy lấy lương tri làm gốc, giữ cho tâm sáng như thép xanh, thẳng thắn như thớ gỗ thị rừng già.

Minh Triết run run giơ hai tay đón lấy thanh đục thiêng liêng. Kim loại mát lạnh áp vào lòng bàn tay chàng như truyền sang một luồng nhiệt khí ấm áp. Chàng dập đầu chạm trán xuống nền đất:

— Lời dạy của thầy, con xin tạc dạ ghi xương. Cả đời này con nguyện noi gương thầy và cha, giữ trọn thanh danh cho từng nét chữ, không phụ công ơn dưỡng dục tựa biển trời của người!

Cụ Thiệu mỉm cười nâng chàng dậy, vỗ nhẹ lên đôi vai rộng đã gánh vác trọn vẹn trọng trách gian nan. Minh Triết đứng thẳng người, cẩn thận đặt chiếc đục chuôi mun lên khay gỗ rồi lấy từ trong ngực áo ra một tập giấy bản viết chữ Nho nắn nót dâng lên cụ:

— Thầy xem, đây là bản dự toán phân bổ hai ngàn quan tiền bồi hoàn mà quan Khâm sai trích từ gia sản Thao Thiết Đường tịch thu của họ Quách giao cho xưởng ta.

Cụ Thiệu đón lấy tờ giấy, nheo đôi mắt đã mờ đục lần theo từng dòng mực:

— Con định liệu việc này thế nào?

Minh Triết cung kính thưa:

— Thưa thầy, cha con năm xưa mở lớp dạy học ở làng nghèo, từng đau lòng chứng kiến bao trò nghèo vì thiếu nghiên bút mà phải bỏ dở đường thi cử. Vì vậy, con xin trích ra một ngàn quan tiền lập một quỹ nghĩa thục mang tên cha tại Cổ Lãm, mua sắm giấy dâu, mực nho cấp phát cho các sĩ tử nghèo khắp trấn Kinh Bắc. Một ngàn quan còn lại, con muốn trích chia đều hỗ trợ các phường thợ Liễu Tràng, Đông Triều đang gặp khó khăn, cùng nhau mua sắm gỗ tốt, phục hưng lại nghề khắc mộc bản in sách kinh điển của quê hương.