Chương 23: Mạch ngầm lan tỏa

Khang vội rảo bước cùng Thược theo chân đoàn người rẽ vào ngõ xóm Chùa. Chiều đông buông nhanh, bóng tre ngả dài trên ngõ gạch nghiêng mòn vẹt. Đoàn khách gần hai mươi người đứng chật khoảng sân đất nện trước nếp nhà ba gian rợp bóng rêu phong của cụ cố Lư Thế Hùng.

Dưới mái hiên tranh, làn khói mỏng bốc lên từ chiếc ấm tích ủ kín trong giành rơm lót vải vụn. Cụ Hùng ngồi ung dung trên chiếc ghế mây mộc mạc, chòm râu cước chấm ngực rung khẽ theo từng cử chỉ thong dong. Đôi mắt cụ tinh anh, nụ cười đôn hậu bừng sáng trên gương mặt hồng hào quắc thước. Cụ từ tốn rót thứ nước nụ vối vàng ươm, thơm lừng khói nóng vào từng chiếc bát da lươn xếp ngay ngắn trên chõng tre.

– Các chú, các bác lặn lội sang đây, uống ngụm nước ấm cho giãn gân cốt đã! – Cụ Hùng cất giọng trầm ấm, mời vị chủ nhiệm Đội sản xuất số một ngồi kề bên.

Mấy cán bộ kỹ thuật và chủ nhiệm các hợp tác xã ven sông Cái kính cẩn đón lấy bát nước. Một người trạc tuổi chú Hợi, vai khoác chiếc xắc cốt bạt sờn mép, xúc động thưa:

– Thưa Cụ, chúng con bên sông nghe tiếng mười lăm mẫu đất trũng Đông Chiêm nhiễm phèn mặn bốc trắng nay lại cho lứa cải mơ cuộn bẹ ngọt lịm, năng suất hơn bốn tạ một sào mà mừng rơi nước mắt. Ruộng bên chúng con vụ chiêm này cũng đang khát ngọt, phèn chua đùn xót mầm, phân đạm lại kẹt ngoài ga tàu. Cực chẳng đã, chúng con mới sang đây xin Cụ chỉ dạy cách thức cứu vãn mùa màng!

Cụ Hùng khẽ vuốt chòm râu bạc, chậm rãi bảo:

– Đất với người như một thể ruột rà. Đất có bệnh thì phải tìm cho ra gốc rễ mà điều trị, chớ nôn nóng ép uổng. Đất mặn đồng chiêm sợ nhất là úng đọng làm bốc màng chua. Muốn thau chua xả mặn, trước hết phải xẻ rãnh xương cá nghiêng dốc hai phần nghìn xuôi về cửa xả tây nam. Rãnh đào sâu ba tấc để cắt đứt mạch mao dẫn đẩy nọc độc từ lòng phù sa cổ lên tầng mặt.

Nhấp ngụm nước vối ấm, cụ chỉ dẫn tiếp:

– Kế đến là phép dưỡng thổ bằng phân xanh. Thân lá điền thanh phơi héo băm ngắn hai đốt ngón tay, phối bèo hoa dâu giữ ẩm, thêm tro bếp củi rơm giải độc chua chát. Đắp lớp bùn ao trát kín thành ụ mai rùa cho phân sinh nhiệt ủ ấm, cắm cọc tre thông khí. Chừng mươi ngày men ngấu, đem rải lót đáy luống làm đệm nhiệt. Khi ấy, đất vừa ấm rễ non, vừa đủ màu cho rau đâm chồi mà không tốn một hạt phân đạm nào.

Các cán bộ trẻ chăm chú ghi chép từng lời răn dạy vào sổ công tác. Cụ Hùng mỉm cười, ánh mắt trìu mến nhìn sang Khang:

– Đạo dưỡng đất phải nhìn tận mắt, sờ tận tay mới thấu hết cái lý. Khang, con dẫn các chú các bác ra thực địa bờ mương ngoài đồng, chỉ rõ từng mạch đất cho mọi người xem.

– Dạ, thưa Cụ cố! – Khang cung kính đáp.

Khang khoác vội chiếc áo bông cũ, dẫn đoàn người ra cánh đồng Đội hai. Gió chiều đông thổi lồng lộng trên mặt đê, nhưng dưới lòng ruộng lại ấm sực hương phù sa và mùn rơm rạ mục. Đứng bên mép rãnh xương cá tiêu mặn, Khang bước xuống luống, cúi người vốc nắm đất tơi xốp đưa lên:

– Các bác xem này, đất đã ngấu phân xanh thì tơi xốp, bóp chặt không dính bết, buông tay ra là nở bung, ngửi thấy mùi đất ngai ngái nồng đượm. Còn đây là rãnh tiêu chua, cọc tre nẹp rơm nếp mục ken dày hai bên bờ để lọc bùn non. Mạch nước ngầm rỉ qua tầng lọc này chảy trong vắt, tuyệt đối không để bùn độc đùn tắc dòng chảy.

Các cán bộ kỹ thuật xúm lại, cúi sát mặt mương, trầm trồ bốc từng vốc mùn đất lên ngắm nghía. Một cán bộ trẻ bên Đội ba vỗ vai Khang thán phục: