Chương 3: Chén nước vối bên khay đất thử

Nghe dứt lời căn dặn đanh thép của cụ cố giữa vạt gió rét, Khang không dám chần chừ thêm một khắc. Anh vớ lấy chiếc xẻng cùn, cắm phập lưỡi sắt xuống thớ đất đang bốc váng mốc meo, xắn lấy từng tảng bùn xám pha vệt rỉ sắt vàng sẫm. Chiều muộn mùa đông buông xuống nhanh như chớp mắt, cái buốt thấu xương từ bùn non luồn qua lớp gấu quần ướt sũng. Khang gồng mình đặt đòn gánh lên vai, hai sọt đất chua mặn nặng trịch làm trĩu cong thanh tre già, bì bõm vượt qua triền đê gió lộng để về làng.

Bước chân qua ngõ gạch nghiêng nghiêng, Khang hạ đôi sọt xuống khoảng sân rêu phong trước hiên nhà cụ cố Lư Thế Hùng. Tiếng đòn gánh kẽo kẹt vừa dứt, khói ấm từ gian nhà ngang đã thoang thoảng bay ra, xua tan bớt cái giá buốt tê tái.

Trên chiếc chõng tre xộc xệch kê sát hiên, ấm tích nước vối nóng bọc trong giành rơm dày đang bốc hơi nghi ngút. Chủ nhiệm Luân, Đội trưởng Hợi cùng cô Thược đã tề tựu đông đủ, ai nấy ngồi co ro, hai bàn tay áp chặt vào thành bát sứ quả đậu để tìm chút hơi ấm. Gương mặt Chủ nhiệm Luân hằn sâu những âu lo, giọng ông trầm buồn:

– Trạm bơm ngừng hoạt động thế này thì căng thẳng quá. Đợt giáp hạt tháng Chạp cận kề sau lưng, kho thóc dự trữ của xã trống huếch. Mười lăm mẫu hoa màu mà mất trắng, mấy trăm miệng ăn của thôn Đông Chiêm biết xoay xở ra sao?

– Tôi tính hay là chiều mai cứ cho đội thanh niên gánh nước dưới mương lên tưới vét… – Đội trưởng Hợi sốt ruột chêm vào, bàn tay bồn chồn mân mê chiếc bật lửa cối đã tróc sơn.

Cụ Lư Thế Hùng từ trong nhà bước ra, hai vạt áo bông chần buông phẳng phiu, trên tay bê ba chiếc khay sành tráng men da lươn đã cũ mòn mép. Cụ đặt nhẹ chúng lên thềm gạch, khẽ lắc đầu:

– Nước đáy mương là thứ nước độc hại, chú Hợi chớ có hấp tấp mà làm đất chết oan. Muốn gỡ nút thắt, trước hết phải xem đất cần cái gì. Khang, con lại đây bốc đất vào ba khay cho cụ.

Khang dạ một tiếng, vội xắn tay áo bốc từng nắm đất sét xám quánh chia đều vào ba khay sành. Đất lạnh ngắt, dính chặt vào kẽ móng tay như keo.

Cụ Hùng ngồi xếp bằng ngay mép chõng tre, dáng ngồi khoan thai, vững chãi. Cụ chỉ tay vào khay sành thứ nhất:

– Khay này, con múc cho cụ một gáo nước giếng khơi trong vắt tưới đều lên.

Khang làm theo răm rắp. Nước giếng dội xuống, khối đất sét quánh đặc lập tức rã ra thành lớp bùn, nhưng chỉ thoáng chốc mặt nước bên trên đã nổi lên một màng váng mỏng màu nhờ nhờ.

Đến khay thứ hai, cụ Hùng quay sang nhìn người đội trưởng:

– Chú Hợi có mang theo nắm đạm Urê nào của hợp tác xã không?

Đội trưởng Hợi vội thò tay vào túi áo bông, rút ra một bọc lá chuối khô nhỏ đựng chừng hai vốc hạt phân trắng trong như hạt muối:

– Dạ có thưa cụ. Đây là chút phân khoán dự phòng cuối cùng của đội, con vét mãi mới được ngần này.

Cụ Hùng đón lấy, rắc đều những hạt đạm trắng tinh lên mặt khay thứ hai rồi vẩy thêm chút nước. Hạt đạm vừa tan ra gặp tầng đất chua mặn lập tức sủi tăm li ti, bốc lên mùi hăng hắc khó ngửi.

– Đất đang kiệt quệ vì phèn chua, ví như người ốm liệt giường bị bội thực. Chú nhét đạm hóa học vào lúc này chỉ tổ làm xót rễ, thối hạt mầm mà thôi – Cụ Hùng từ tốn giảng giải.