Chương 15: Chạm Nét Cuối Cùng

Cụ Dịch Đình Tuyên buông tay khỏi chiếc bát sành đã cạn trà vối, ánh mắt phẳng lặng nhìn màn sương sớm đang tan trên dòng sông Đuống. Cụ đặt bàn tay gân guốc lên vai Dịch Đại Dũng, trầm ấm bảo:

“Cháu hãy vào chái đông chợp mắt đôi khắc. Đêm qua búa đe vất vả nhiều rồi, sáng nay nơi phủ đường mới là lúc cần cái đầu thật tĩnh và đôi vai thật vững.”

Dũng cung kính vòng tay vâng lời rồi lui vào trong. Còn lại một mình giữa khoảng sân ngập tràn hơi ấm than lim, cụ Tuyên đứng thẳng dậy, hít một luồng dưỡng khí ban mai thanh mát để điều tức tâm thần. Canh năm ngày ba mươi đã điểm. Ngày phán quyết định đoạt sinh mệnh lò rèn và năm mươi mẫu bãi bồi Trâu Lạc đã thực sự bắt đầu.

Cụ Tuyên thong thả múc từng gáo nước giếng khơi nấu cùng lá bưởi và hương nhu ấm sực, cẩn trọng gột rửa sạch bụi than bám trên da thịt suốt những ngày đêm miệt mài vừa qua. Nước lá thơm nồng như xua tan mọi nhọc nhằn trần thế. Xong xuôi, cụ bước vào gian buồng trong, thành kính mở chiếc hòm gỗ mít cổ kính, lấy ra bộ áo dài giao lĩnh thâm nhuộm tro bếp truyền đời. Tấm áo vải thô dệt tay trang nghiêm này vốn chỉ được mặc trong những dịp đại lễ tế tổ hoặc khi dòng họ đứng trước bước ngoặt sống còn. Vận chiếc áo lên người, vóc dáng dong dỏng của bậc kỳ lão một trăm bảy mươi tuổi càng thêm quắc thước, thanh cao tựa cội tùng bách ngàn năm sừng sững giữa gió sương.

Cụ bước sang gian nhà thờ tổ. Trước án hương nghi ngút khói trầm, mười bộ mâm đồng cốt thau khảm bạc lá xếp thành hàng ngay ngắn trên chiếc sập gụ. Dưới ánh đèn dầu lạc, mặt mâm ngời lên sắc đỏ trầm ấm áp của kim thau, nổi bật những đường bạc nõn tinh khôi mỏng tanh như cánh chuồn chuồn. Cụ chậm rãi bước đến gần, đôi mắt tinh anh chăm chú kiểm tra từng ly từng tấc.

Đôi bàn tay nổi rõ từng đường gân thép của cụ khẽ miết qua từng hoa văn: từ tích con trâu nằm thảnh thơi dưới bóng đa làng, mái chùa Diên Khánh rêu phong, cho đến cảnh thuyền buồm rẽ sóng sông Đuống. Từng đường rãnh ngậm bạc đều khít khao, phẳng lì, không hề có lấy một gờ ráp hay một vết nứt nhỏ.

Không chỉ nhìn bằng mắt, cụ Tuyên còn lắng nghe bằng đôi tai bách niên tinh tường. Cụ cong ngón tay gầy, gõ nhẹ một nhát vào lòng chiếc mâm thứ nhất.

Âm thanh ngân lên trong vắt, đanh giòn, vang dài tựa tiếng khánh đồng đầu đình, lan tỏa khắp gian nhà thờ cổ kính. Cụ gõ tiếp sang chiếc thứ hai, thứ ba, cho đến chiếc thứ mười. Cả mười tiếng gõ đều ngân vang một thanh âm thuần khiết tuyệt đối, không hề vướng một gợn đục khàn hay bẹt tiếng. Đó là minh chứng cho thấy bạc nõn và cốt kim thau đã quyện chặt vào nhau làm một khối kiên cố, hoàn mỹ. Cụ mỉm cười thanh thản, lòng tràn ngập niềm tự hào khôn xiết.

Ánh mắt cụ dừng lại hồi lâu trên chiếc mâm khảm tích chùa Diên Khánh. Nhìn những nét chạm hoa cúc dây mềm mại nâng đỡ mái chùa rêu phong, khóe mắt già nua của cụ bỗng rưng rưng ngấn lệ. Ký ức xa xăm hơn một trăm năm trước như con nước triều dâng trào về trong tâm trí. Cụ nhớ người thầy năm xưa — vị Đốc công già tóc bạc của lò rèn thau đất Kinh Bắc, người đã từng cầm tay uốn nắn cho cụ từng nhát búa đầu tiên, dạy cụ rằng cái tâm của người thợ còn quý hơn mọi thứ vàng bạc trên đời.

Cụ Tuyên chắp hai tay trước ngực, khẽ thầm thì trước án hương, giọng nói nghẹn ngào mà uy nghi:

“Thầy ơi... Hơn một trăm năm qua, trò chưa từng dám quên lời thầy dặn. Lò thau Đại Bái bao phen dâu bể, trải bao đòn hiểm của quan tham gian thương, nhưng hồn cốt bách nghệ tổ tiên chưa bao giờ vẩn đục. Hôm nay, mười bộ mâm này sẽ thay mặt cho mồ hôi nước mắt của cả xóm làng bước ra trước công đường. Xin anh linh tiền tổ chứng giám cho lòng dạ ngay thẳng của phường thợ.”

Tiếng vó ngựa lộc cộc cùng tiếng bước chân đĩnh đạc ngoài cổng làng cắt ngang dòng suy tưởng của cụ. Hai viên vệ sĩ thân cận của Khâm sai Lê Thanh Nhã, mình vận trang phục đi đường gọn gàng, mang theo hai chiếc cáng kiệu lót vải thô dày bước vào cửa xưởng. Thấy cụ Tuyên uy nghi đứng giữa gian thờ, hai người vội chắp tay cúi mình thi lễ: