Chương 15: Mẻ Gốm Đầu Tiên

Gió sớm từ Bình nguyên Hoang Thạch thổi thốc vào miệng Hẻm Lò Gió, xua tan dần màn sương mờ đục nồng mùi lưu huỳnh. Cụ Biện Hoài Nam tựa người vào vách đá sa thạch, hai tay chắp sau lưng, hít một hơi thật sâu. Lồng ngực cụ vẫn ran rát, những sợi cơ tim già nua trăm tuổi còn biểu tình sau cơn co thắt dữ dội hôm qua, nhưng nhờ bát thuốc thảo mộc của bà Mười Hạnh cùng ngụm nước khử khoáng cẩn trọng, nhịp thở của cụ đã lấy lại được sự bình thản.

Trọn vẹn một ngày đêm ủ nguội nghiêm ngặt đã trôi qua. Lúc này, lớp bùn rơm trát kín các cửa gió đáy và lỗ thăm lửa đã khô cong, nứt nẻ thành những vệt rạn xám xịt.

Phía trước cửa lò, Lê Hoài An cùng cánh thợ xóm Than đã tề tựu đông đủ. Cậu thanh niên đứng thẳng, một tay cầm chiếc đục sắt tôi dầu, bả vai trái còn quấn lớp băng gạc hơi nhói lên mỗi lần cậu cử động mạnh. Cụ Nam nhìn người học trò trẻ, ánh mắt đượm vẻ bao dung và tin cậy. Đêm qua, chính đôi bàn tay và đôi mắt trần của An đã giữ vững ngọn lửa ngàn độ giữa cơn gió quẩn sa mạc.

"Thưa cụ, lò đã hạ nhiệt an toàn, lớp vỏ ngoài chỉ còn ấm tay," An bước lại gần, cung kính lên tiếng. "Bà con đều đang đợi lệnh cụ."

Cụ Nam khẽ gật đầu, cất giọng sang sảng nhưng trầm ấm: "Tốt lắm. Mở lò!"

Tiếng búa sắt gõ chan chát vào đục vang vọng khắp triền hẻm núi. Bác Dũng cùng hai thợ trẻ thoăn thoắt cạy từng mảng bùn rơm khô khốc, sau đó cẩn trọng bốc dỡ từng viên gạch chịu lửa ở cửa buồng nung. Từng lớp gạch sa thạch rời ra, để lộ khoảng không gian hun hút bên trong.

Một luồng hơi nóng hầm hập tức thì phả mạnh ra ngoài, mang theo phong vị tinh khiết, khô ráo của đất sét nung chín và bột khoáng bị thiêu kết ở nhiệt độ cao. Thứ mùi hương ấy khác xa mùi khét lẹt của axit hay mùi máy móc rỉ sét nơi lòng chảo hoang tàn, nó mang lại một cảm giác bình yên đến lạ lùng.

Ánh nắng sớm rọi thẳng vào vòm lò. Trên bệ nung xếp theo hình bậc thang, ba mươi ống trụ màng gốm vi xốp sừng sững lộ diện. Lớp áo phôi màu xám bùn ướt át trước kia nay đã biến thành sắc xám ngà đanh chắc, bề mặt nhẵn mịn toát lên vẻ cứng cáp tựa đá núi ngàn năm.

Cánh thợ xóm Than ồ lên mừng rỡ, toan ùa vào bên trong thì cụ Nam đã giơ tay ra hiệu: "Khoan đã. Đeo găng vải gai vào. Đất mới ra lò còn giữ nhiệt lõi, chớ vội vàng."

An cùng bác Dũng cẩn thận bước vào buồng nung, đỡ từng ống trụ đặt ra tấm bạt trải phẳng trên nền đá ngoài cửa lò. Khi các ống gốm được xếp thành từng hàng ngay ngắn dưới ánh ban mai, nụ cười trên gương mặt vài người thợ bỗng chốc ngưng bặt.

"Chết rồi... Ống này bị nứt!" Một người thợ trẻ hoảng hốt kêu lên.

Trên thân của vài ống trụ, những đường nứt chân chim mảnh như sợi tóc chằng chịt chạy dọc từ miệng ống xuống thân. Không khí xung quanh lập tức chùng xuống. Bác Dũng biến sắc, An cũng siết chặt chiếc que gạt men bằng gỗ lim bên hông, gương mặt không giấu nổi âu lo: "Cụ ơi... do đợt gió đảo chiều đêm qua làm sụt nhiệt đáy buồng sao cụ?"

Cụ Nam điềm tĩnh tiến lại gần mớ gốm, cúi người xuống quan sát thật kỹ từng đường rạn. Ngón tay thô ráp chai sần của cụ nhẹ nhàng lướt qua những vết nứt chân chim.

"Gió thốc ngược làm chênh lệch ứng suất nhiệt giữa mặt đón gió và vách lò," Cụ Nam từ tốn giải thích, giọng không hề có nửa phần nao núng. "Đất co ngót không đều thì xương gốm phải nứt để giải tỏa lực căng. Đó là quy luật tự nhiên của đất và lửa, không có gì phải sợ."

Cụ đứng dậy, lần lượt kiểm tra và đếm kỹ càng. Trong tổng số ba mươi ống phôi, có đúng chín ống bị rạn nứt bề mặt — chiếm gần ba mươi phần trăm cả mẻ. Nhưng hai mươi mốt ống còn lại vẫn đứng thẳng tắp, thân ống tròn đều, thành gốm dày đúng nửa phân không hề suy suyển.