Chương 4: Từng thớ cơ đất sét

Ông Vạn Đình Khang đặt nhẹ hai bàn tay lên mép bàn xoay gỗ thông, chầm chậm xoay khối sọ thạch cao nửa vòng. Khối thạch cao trắng muốt dừng lại dưới nguồn sáng dịu mát từ khung cửa sổ hướng bắc, phơi bày từng đường rãnh giải phẫu sắc nét không tì vết. Bên cạnh giá đỡ, hộp dụng cụ bằng gỗ hương mở sẵn, để lộ những cọc cao su hình trụ nhỏ li ti được cắt gọt chuẩn xác và chiếc thước kẹp cơ học mạ crom sáng bóng.

“Bác sĩ Chi, giúp tôi giữ bảng chỉ số,” ông Khang cất giọng trầm ấm, mắt vẫn không rời vòm sọ thạch cao.

Lan Chi nhanh nhẹn bước lên, trải phẳng tờ biểu đồ nhân trắc học mô mềm của nam giới người Việt trưởng thành lên góc bàn. Đứng phía đối diện, Hoài Nam khoanh tay trước ngực, ánh mắt dõi theo từng động tác của người thầy với vẻ trang nghiêm khác thường.

Ông Khang nâng cặp kính lão, dùng kẹp gắp lấy chiếc cọc cao su màu đen đầu tiên. Chấm đầu que tre vào giọt keo sinh học siêu nhỏ, ông cẩn trọng định vị chiếc cọc lên điểm Glabella — chính giữa hai cung mày. Chiếc thước kẹp trượt nhẹ, vạch chia dừng đúng con số sáu milimét. Tiếp đó là điểm Nasion tại gốc mũi với chiều dài năm phẩy hai milimét. Từng cọc định vị lần lượt được cắm chắc chắn vào hai mươi mốt mốc giải phẫu tiêu chuẩn: từ gờ ổ mắt, đỉnh gò má, gai mũi trước cho đến điểm Pogonion nơi đỉnh cằm và Gnathion dưới đáy xương hàm.

Mỗi chiếc cọc nhô lên tựa như một mầm sống vừa đâm chồi trên nền thạch cao trắng toát. Nhìn hàng cọc cao su nhấp nhô theo từng độ dày khác nhau, Lan Chi không giấu được sự thán phục:

“Bác Khang cắm cọc chuẩn xác đến từng phần mười milimét mà không cần đo lại lần hai.”

Ông Khang khẽ mỉm cười, ánh mắt chan chứa sự điềm tĩnh của người đã đi qua nửa thế kỷ thực nghiệm:

“Khoa học nhân trắc không cho phép dung sai do cảm tính, cháu à. Mỗi milimét mô mềm này là kết tinh từ hàng nghìn mẫu đo xương thịt của đồng bào ta. Người Việt vóc dáng tầm trung, độ dày mô vùng gò má và góc hàm luôn có tỷ lệ đặc thù, chỉ cần lệch nửa milimét là thần thái của người đã khuất sẽ biến sang một người xa lạ.”

Sau khi cọc mốc thứ hai mươi mốt đã yên vị vững vàng, ông Khang mở chiếc hộp thiếc đựng đất sét y khoa Plastilina. Khối đất sét màu nâu ấm tỏa ra mùi sáp ong và dầu khoáng thoang thoảng. Đôi bàn tay gân guốc, chai sần của ông ngắt từng mẩu đất nhỏ, chậm rãi nhào nặn giữa các ngón tay. Hơi ấm từ lòng bàn tay người nghệ sĩ già dần làm khối đất dẻo quánh, mềm mại như những thớ thịt thật sự.

“Thầy sẽ đắp từ lớp cơ sâu nhất trước đúng không thầy?” Hoài Nam khẽ hỏi, bước chân vô thức tiến sát mép bàn.

“Phải,” ông Khang gật đầu, ngón tay cái bắt đầu miết một dải đất mỏng hình cánh quạt vào vùng hố thái dương hai bên vòm sọ. “Nhiều người lầm tưởng phục dựng khuôn mặt là trét đất lên sọ rồi gọt giũa cho giống một bức chân dung. Nhưng bản chất của nhân dạng nằm ở cơ chế vận động cơ học bên dưới. Nếu không hiểu hướng đi của từng bó cơ nhai, cơ mặt sẽ đờ đẫn, vô hồn như một chiếc mặt nạ.”