Chương 8: Bí Quyết Nước Tro Cây Vẹt

Nam quỳ gối bên mép phản, ngón tay run rẩy gạt đi lớp bụi bám trên bìa da cá đuối nham nháp. Ngọn đèn dầu hột vịt leo lét hắt bóng cậu lên vách ván gỗ loang lổ vết ẩm mốc. Cuốn sổ mỏng dính, từng trang giấy bản ngả màu vàng sậm, giòn rụm như muốn vỡ vụn dưới đầu ngón tay. Nam nín thở lật giở từng tờ, sợ chỉ một luồng gió mạnh lọt qua khe liếp cũng có thể thổi bay những nét mực tàu cổ kính của người thợ dệt năm xưa.

Những trang đầu ghi lại lời dặn dò về cách chọn những trái dừa khô rụng cuống, độ dày của thớ vỏ và nhịp vồ gỗ đập sống lưng cho dập chỉ. Lật đến khoảng giữa cuốn sổ, một sơ đồ vẽ tay chiếc lu sành chôn nghiêng mé rạch cùng dòng chữ Hán Nôm xen lẫn Quốc ngữ đầu thế kỷ hai mươi đập vào mắt Nam: “Khử sáp tầm chỉ pháp” — phép khử mủ chát tìm sợi dẻo dai.

Ánh mắt Nam dán chặt vào từng dòng chữ nắn nót còn vương mùi giấy cũ:

“Chỉ dừa ngậm nước biển mau bở vì mang sẵn chất chát mủ cây. Muốn sợi dẻo dai trường cửu nơi sóng mặn, tuyệt đối không ngâm nước lã đơn thuần. Phải đốt vỏ dừa già lấy tro trắng, nấu cùng rễ cây vẹt đẵn nơi bãi bùn bồi. Nước tro hãm mủ, rễ vẹt kết keo. Dìm chỉ dừa xuống hố bùn hòa nước ấy, ủ trọn trăm ngày, mủ chát tan biến ráo trọi, sợi dẻo tựa gân bò, nước mặn ngàn năm không mục...”

Tim Nam đập thình thịch trong lồng ngực. Cậu nhớ lại lời Thảo My chiều nay: tanin chính là axit tự nhiên mang vị chát gắt, muốn triệt tiêu nó phải cần môi trường kiềm cùng các hợp chất hữu cơ đặc thù để bẻ gãy liên kết mà không để lại độc tố. Nước tro dừa chính là chất kiềm lành tính, còn rễ cây vẹt biển quanh năm dầm mình trong bùn mặn bãi bồi vốn chứa đầy hoạt chất kết tủa! Bí quyết lưu truyền bao đời của ông nội hóa ra lại giải quyết trọn vẹn bài toán hóc búa mà khoa học thực nghiệm đang bế tắc.

Không kìm được xúc động, Nam khép vội cuốn sổ, bưng ngọn đèn dầu rảo bước nhanh ra chái hiên sau.

Ba Khiêm vẫn ngồi lặng thinh trên chiếc đòn gỗ mé sông, tàn thuốc rê đã lụi tắt từ lâu, ánh mắt trũng sâu đăm đăm nhìn vào màn đêm mịt mùng ngoài bến nước. Nghe tiếng bước chân gấp gáp của con trai, ông khẽ ngước lên, giọng khàn đặc:

“Chưa ngủ hả con? Gió chướng trở lạnh rồi, vào trong chõng nằm đi...”

“Ba! Ba coi cái này nè!” – Nam quỳ xuống bên chân cha, trân trọng đặt cuốn sổ da cá đuối lên gối ông, ngón tay run run chỉ vào từng dòng chữ ố vàng – “Sổ gia truyền của nội để lại dưới đáy rương rách. Nội ghi rõ cách khử sạch mủ chát bằng tro vỏ dừa với rễ vẹt biển nè ba!”

Ba Khiêm sững người. Bàn tay thô ráp chằng chịt vết xơ dừa cứa run rẩy lần giở trang giấy mỏng. Khi chạm vào lớp bìa da sần sùi thân thuộc, khóe mắt người thợ già bỗng chốc ươn ướt. Dưới ánh lửa bập bùng, ông nheo mắt đọc từng dòng chữ của người cha quá cố. Đôi đồng tử trũng sâu bỗng bừng sáng một tia hy vọng mãnh liệt:

“Trời đất quỷ thần ơi... Hồi nhỏ ba từng thấy ông nội mày quảy gùi lội vô bãi vẹt đẵn rễ cây đem về nấu nồi nước đen kịt, nhưng ba cứ ngỡ ổng lấy rễ vẹt nhuộm màu cho sợi dừa. Té ra... té ra bí quyết nằm ở chỗ này!”

Ba Khiêm ngẩng phắt dậy, đôi vai gầy rung lên vì kích động:

“Đúng rồi! Nước tro mặn hãm mủ, hòa với nhựa rễ vẹt già sẽ tẩy sạch bách vị chát độc hại trong thớ dừa. Hèn chi ngày xưa mấy cuộn dây thừng của nội bện cho thuyền buôn chịu nổi ba mùa bão biển không đứt một tao! Nam ơi, nghề của dòng họ mình chưa tận con ơi!”

Cái vỗ vai của cha giáng xuống bả vai Nam, mạnh mẽ và ấm sực, xua tan hoàn toàn bầu không khí u uất vừa đè nặng gian nhà suốt buổi chiều.

Cữ sáng sớm hôm sau, khi sương mù còn bảng lảng trên những ngọn dừa nước mé cồn, Nam đã giục Út Đực chèo chiếc xuồng ba lá luồn sâu vào dải rừng ngập mặn mé Cồn Mũi Lở.