Chương 3: Người thợ hầm than bên dòng kinh rạch

Bọt bùn xám đục sủi lên sùng sục quanh mép hố móng, từng mảng bùn non nhão nhoét tuôn trào như dòng nước lũ nuốt lấy chân trụ đá hoa cương. Khối đá ngàn cân chao đảo nghiêng về một phía, sức nặng khủng khiếp kéo gãy lìa hai thanh đòn khiêng bằng gỗ nghiến, khiến bùn bắn tung tóe lên vạt áo lính tráng.

“Nguy rồi! Trụ đá đang lún!” — Tiếng viên đội trưởng cấm binh thất thanh gào lên giữa tiếng gió rít.

Doãn Tường không mảy may chần chừ. Chàng phóng nhanh qua chiếc cầu ván gỗ, bùn mặn bắn lên ngập ống chân, dõng dạc thét lớn:

“Không được buông tay! Đưa ngay mấy súc ván dày lót quanh miệng hố! Lấy thêm bốn cọc tràm đại thụ đóng chéo làm giá ba chân, quàng dây chão giữ chặt đỉnh trụ đá!”

Trước mệnh lệnh quyết đoán của vị Khâm sai trẻ tuổi, toán lính cấm binh bừng tỉnh khỏi cơn hoảng loạn. Hơn chục tráng đinh lực lưỡng lao vào dầm mình dưới sình lầy, vần những phiến gỗ rừng dày ba tấc chèn quanh mép hố sụt để chặn bùn trôi. Bốn thân tràm già được hạ chày nêm chặt xuống nền bãi, đầu cọc bắt tréo vào nhau tạo thành bộ giá gỗ vững chãi. Từng vòng dây chão gai bện chặt như bắp tay được luồn qua thân trụ hoa cương, ghì chặt lấy khung giằng.

Sau gần một khắc dốc cạn sức lực vật lộn cùng bùn nhão, trụ đá hoa cương tạm thời đứng sững lại giữa hố móng, không tiếp tục chìm sâu thêm nữa. Thế nhưng nhìn khối đá uy nghiêm của triều đình nay phải nương tựa vào mấy sợi dây gai và khung gỗ tạm bợ, lòng Doãn Tường nặng trĩu âu lo. Bãi bùn nơi đây lỏng như cháo, sức người chỉ giữ được lúc nước cạn; đợi đến khi triều cường dâng ngập doi đất, liệu mấy cọc tràm kia có chống đỡ nổi sức ép ngàn cân của con nước rong?

Đứng trên mô đất cao đưa mắt nhìn dải biên cương mờ mịt phía xa, Doãn Tường nhận ra sách vở kinh viện chốn kinh thành chẳng thể nào lường hết sự quái dị của phong thổ phương Nam. Chàng lau vệt bùn bết dính trên trán, quay sang căn dặn viên đội trưởng:

“Cắt cử một toán sáu người túc trực bên giá gỗ, hễ thấy dây chùng hay chân móng xê dịch thì chèn thêm ván ngay. Ta phải đích thân xuôi thuyền khảo sát các luồng lạch tiếp giáp bãi bồi Vàm Láng, tìm hiểu cho tường tận hướng chảy của con nước mới mong tìm ra kế lâu dài.”

Chiếc thuyền nan nhẹ lướt êm trên con rạch ngoằn ngoèo ăn sâu vào rừng đước nguyên sinh. Doãn Tường ngồi ở mũi thuyền, tay cầm ống trắc đạc bằng đồng thau, mắt chăm chú dõi theo từng doi cát và luồng nước xiết. Rừng đước hai bên bờ mọc ken dày như bức thành lũy xanh biếc, bộ rễ chùm khẳng khiu cắm sâu vào lòng bùn, đan cài chằng chịt tựa hồ muôn ngàn cánh tay vươn ra níu giữ đất đai.

Đang lúc thuyền rẽ qua một khúc quanh hiểm trở, Doãn Tường bỗng nghe tiếng nước xao động dữ dội kèm theo tràng cười sảng khoái vang vọng giữa tĩnh mịch đầm lầy.

Từ rặng đước rậm rạp phía trước, một bóng người vạm vỡ trồi lên khỏi mặt nước. Đó là một chàng trai trẻ tuổi, nước da đen trùi trũi bóng nhẫy như da rái cá, mái tóc búi tó gọn gàng sau gáy. Chàng trai quăng mạnh một con cá chẽm to bằng bắp vế vào lòng chiếc xuồng ba lá đang chòng chành giữa dòng nước chảy xiết, rồi nhanh nhẹn đu người nhảy phắt lên be xuồng. Trên khoang xuồng của anh ta chất đầy những khúc củi đước già xén phẳng hai đầu, vỏ ngoài xù xì còn ứa nhựa thơm nồng.

Thấy thuyền lạ chở quan binh mang theo gươm giáo và dụng cụ đo đạc kỳ dị lúng túng trước dòng xoáy, chàng trai chống sào khẽ ghì mũi xuồng, cất giọng sang sảng:

“Mấy thầy trắc địa triều đình coi bộ vất vả dữ đa! Nước rạch Vàm Láng đang kỳ rút xiết, chèo không khéo là va rạn rễ đước lật úp ghe như chơi đó!”

Doãn Tường thấy chàng trai bộc trực, liền bảo người chèo thuyền ghé lại gần, chắp tay hòa nhã:

“Chào chú em! Tôi vâng sắc chỉ vào đây đo đạc phân ranh, thấy luồng nước nơi này quanh co hiểm trở quá. Chú em là dân sở tại sao?”

Chàng trai cười khà khà, đưa bàn tay sạm đen quệt nước trên mặt:

“Dạ, tôi tên Lê Văn Cà, bà con xóm lò than quen gọi là Cà Ná. Tôi chuyên nghề đốn củi đước rồi chèo xuồng đổi gạo sống qua ngày. Hồi sáng ghé qua doi đất đầu bãi bồi, tôi thấy mấy thầy hì hục khiêng khối đá hoa cương to đùng cắm xuống bãi lầy. Ngó cái cảnh đó, thiệt tình tôi vừa nể mà vừa buồn cười!”