Chương 2: Củ Khoai Sưởi Ấm Gian Tranh

Gió bấc sớm mai vẫn rít qua rặng dâu cằn cỗi, cuốn theo hơi lạnh ẩm ướt của bãi bồi phả thẳng vào phiến đá lạnh buốt. Trình Cảnh Chu run rẩy nhìn mép giấy vỡ vụn trên tay cụ Khấu, sống lưng cứng đờ, đôi mắt lộ rõ vẻ hốt hoảng như vừa phạm phải điều đại tội.

"Cụ ơi... con làm rách..." Thiếu niên luống cuống cúi đầu, hai tay siết chặt vạt áo rách, giọng nghẹn lại. "Nha môn đếm từng tờ theo định mức. Mỗi trang rách nát hay hoen ố, họ đều trừ bớt mấy văn tiền công..."

"Không phải tại con, là cốt giấy tự mủn đấy thôi." Cụ Khấu hạ giọng trấn an, ngón tay chầm chậm gạt những vụn xơ rơm lả tả rơi trên mặt đá xuống làn nước suối. "Loại giấy rơm này nấu ẩu tả, chất chua chát trong thân cây chưa được khử sạch bằng nước tro gạn trong, thớ sợi lại ngắn ngủn. Con càng vội, mực loang ra càng nhiều, mặt giấy càng mau nát."

Nghe cụ nói trúng nỗi khổ tâm giấu kín, Cảnh Chu ngẩng phắt lên, ngơ ngác nhìn lão thợ già. Mấy hôm nay, cậu khổ sở khôn xiết. Mỗi lần hạ bút lông, mực nước như con sâu ăn rỗng mặt giấy, viền chữ nở to nham nhở khiến những con số thuế lương thảo dính bệt vào nhau. Cậu càng cố nắn nót, ngọn bút dừng lại càng lâu thì giấy lại càng thủng.

Cụ Khấu chống gậy đứng dậy, khẽ vỗ vai cậu học trò nghèo:

"Vào xưởng nương nhờ chút hơi ấm đi con. Sương muối ngấm vào nghiên, nước mực đóng váng lạnh ngắt thì thánh hiền cũng chẳng viết nổi."

Cảnh Chu chần chừ một thoáng rồi vội vã thu dọn nghiên bút, cẩn thận bọc thếp giấy vào mảnh vải dầu cũ kỹ rồi bước theo sau cụ.

Căn chái bếp của xưởng giấy cũ xiêu vẹo nép dưới chân đồi. Khấu Hoài Ân khom lưng nhóm lại đống vỏ trấu ủ trong góc lò sấy. Một làn khói mỏng thơm mùi rơm rạ ấm áp tỏa ra, xua bớt cái giá buốt tê tái đang bủa vây gian nhà tranh trống hoác.

Cụ Khấu kéo chiếc ghế con bằng gốc dâu mục lại gần bếp trấu, ra hiệu cho Cảnh Chu ngồi xuống, rồi đưa mắt nhìn nghiên mực đá sứt góc của thiếu niên:

"Đưa nghiên đây ta xem."

Cảnh Chu cung kính đặt nghiên đá lên tấm ván gỗ. Cụ Khấu chấm nhẹ đầu ngón tay vào vũng mực đen lỏng bỏng, đưa lên mũi ngửi rồi lắc đầu:

"Mực này hòa nhiều nước suối sớm, lạnh buốt lại lỏng toẹt. Đã vậy thỏi mực muội than này ép bằng keo da trâu thô, gặp chất men chua trong giấy rơm liền tan rã, kéo sợi mực xé rách thớ giấy. Muốn ghìm nét chữ trên thứ giấy mục này, con phải mài mực thật sệt, dùng nước giếng nguội lắng trong để điều hòa độ dẻo."

Nói đoạn, cụ Khấu múc một gáo nước từ chiếc lu đất nung góc nhà, chỉ nhỏ đúng ba giọt vào lòng nghiên đá. Đôi bàn tay thô ráp của lão thợ sáu mươi hai tuổi bỗng chốc trở nên mềm mại lạ kỳ. Cụ cầm thỏi mực mòn vẹt, chầm chậm xoay tròn theo từng vòng đều đặn, lực ấn vừa phải, êm ru không một tiếng lạo xạo. Từng vòng xoay chầm chậm làm bột than hòa quyện với làn nước nguội, quánh lại thành một thứ dịch mực đen tuyền óng ả, mịn như gương soi.

"Mài mực cũng như rèn tâm, nôn nóng thì mực cặn, vội vã thì giấy hỏng." Cụ Khấu trao lại quản bút lông thỏ đã tưa ngọn cho Cảnh Chu, giọng trầm ấm. "Nào, hạ bút thử xem. Đừng ấn mạnh ngọn lông, mượn sức cổ tay lướt nhẹ, dùng bụng bút đỡ lấy nét thảo. Ngọn bút phải đi lướt qua mặt sợi xơ, chớ để mũi lông cày xới lớp bột giấy rỗng."

Cảnh Chu hít một hơi thật sâu. Cậu ngồi thẳng lưng, cẩn thận nhúng ngọn bút vào lớp mực sệt, gạt bớt mực thừa nơi miệng nghiên rồi hạ bút xuống góc một mảnh giấy vụn.

Một đường nét thanh mảnh, đen nhánh hiện ra rành giọt.

Không hề có hiện tượng mực loang chân rết. Chất mực sệt vừa đủ bám chặt lên lớp mặt, che lấp các lỗ rỗ của sợi rơm mục mà không ngấm sâu xuống lớp đáy để làm rã những thớ sợi rơm mỏng manh bên dưới. Từng nét chữ vuông vức, đoan chính hiện lên rõ ràng, sắc nét như khắc trên phiến gỗ.