Chương 4: Nếp Giấy Như Nếp Người

Lời hẹn ước của Khấu Hoài Ân vừa dứt, chái bếp xưởng hoang bỗng chìm vào một khoảng lặng sâu lắng. Tiếng gió bấc rít qua khe liếp tre dường như cũng dịu bớt đôi phần trước hơi ấm bền bỉ tỏa ra từ bàn tay thô ráp của ông lão.

Trình Cảnh Chu chớp chớp mắt. Những giọt nước mắt uất nghẹn còn đọng nơi bờ mi thiếu niên khẽ rơi xuống mu bàn tay gầy gò. Nhìn sâu vào đôi mắt trầm tĩnh, sâu thẳm tựa làn nước suối Hạc của cụ Khấu, ngọn lửa oán hận mù quáng vừa nhen nhóm trong ngực cậu dần lắng xuống, nhường chỗ cho một niềm tin cậy kính cẩn lạ lùng. Cậu đưa tay áo chàm quệt vội giọt lệ nơi khóe mi, hít một hơi thật sâu rồi đứng thẳng dậy, chắp tay cúi gập người trước mặt cụ:

“Cụ đã vì con mà không tiếc nhọc nhằn, con dẫu thịt nát xương tan cũng không dám phụ tấm lòng của cụ. Trăm sự... con xin nghe theo cụ chỉ bảo!”

“Tốt lắm, dẹp hết bi thương sang một bên.” Cụ Khấu khẽ gật đầu, ánh mắt ánh lên vẻ khen ngợi. Cụ với lấy chiếc gùi tre đan mắt cáo cũ kỹ nơi góc chái bếp cùng một con dao vót nan nhỏ bén ngót, giắt vào thắt lưng gai. “Muốn làm ra tờ giấy dâu nghìn năm trơ bền, trước hết phải chọn được lớp sợi tơ cốt dẻo dai nhất của trời đất. Đi theo ta ra bãi bồi.”

Hai cụ cháu một già một trẻ rảo bước rời xưởng giấy hoang phế, men theo bờ suối Hạc đi ngược về phía gò đất bồi dưới chân núi Nguyệt Sơn.

Tiết cuối đông, dòng suối Hạc chảy êm đềm, làn nước trong vắt nhìn thấu từng viên sỏi cuội nhẵn bóng dưới đáy. Dọc triền bãi bồi phù sa màu mỡ là những hàng dâu tằm cổ thụ thân to một vòng tay ôm, cành lá sum suê vươn dài soi bóng xuống dòng nước mát.

Khấu Hoài Ân dừng chân trước một gốc dâu già xù xì, vỏ ngoài nứt nẻ từng mảng sẫm màu như vảy rồng. Cụ đưa tay vuốt dọc thân cây, chỉ vào một cành lớn bánh tẻ vươn ngang tầm mắt:

“Cảnh Chu, con nhìn cho kỹ. Người đời làm giấy rơm rạ hay vỏ tre non chỉ chuộng cái tiện, cái rẻ, nhưng chất tơ của chúng ngắn vụn, lại ngậm đầy chất đắng và men chua mục rữa. Cây dâu tằm cổ thụ này thì khác. Nó ăn sương núi, uống nước mạch ngầm phù sa quanh năm, thớ sợi dẻo dai vô cùng. Nhưng làm giấy quý không được tham lam bóc cả cành non, cũng không lấy phần vỏ gốc đã mục. Chúng ta chỉ chọn những cành bánh tẻ này thôi.”

Nói đoạn, cụ Khấu rút con dao vót nan, cẩn trọng khía một đường dọc theo thớ cành, nhẹ nhàng lách mũi dao bóc ra một dải vỏ dài. Lớp vỏ bên ngoài màu nâu xám sần sùi nhanh chóng được cụ tước bỏ, để lộ ra lớp vỏ lụa trắng ngà bên trong, mềm mại và dai như tơ tằm. Cụ đưa dải vỏ lụa cho Cảnh Chu, mỉm cười:

“Con thử dùng hết sức giằng xé xem sao.”

Cảnh Chu đón lấy, hai tay nắm chặt hai đầu dải vỏ trắng ngà, nghiến răng kéo mạnh. Dải vỏ dâu chỉ hơi giãn ra chứ tuyệt nhiên không hề đứt gãy. Đôi mắt thiếu niên sáng rực lên kinh ngạc:

“Dẻo quánh thế này ư cụ? Thảo nào cụ bảo thứ vỏ này giữ được nét chữ nghìn năm!”

“Đó chính là sợi tơ cốt của vỏ dâu. Một lát nữa mang về, ta sẽ đem nấu trong nước tro gạn trong để gột sạch nhựa chát, chỉ giữ lại phần tơ thanh khiết nhất.”

Hai cụ cháu vừa cặm cụi bóc từng dải vỏ lụa trắng xếp gọn vào gùi thì từ bờ ruộng bên kia suối, một bóng người vạm vỡ rảo bước đi tới. Người đó trạc ngũ tuần, nước da rám nắng phong sương, trên tay cầm chiếc tẩu thuốc mắt tre còn vương khói nhạt. Đó chính là bác Lý trưởng Đỗ Thung.

“Kìa, cụ Khấu với cháu Cảnh Chu đấy à?” Bác Đỗ Thung bước nhanh qua chiếc cầu tre bắc ngang bờ suối, vẻ mặt lộ rõ nét lo lắng. “Hồi sáng tôi ở đầu làng nghe tiếng mấy tên lính lệ huyện nha quát tháo inh ỏi, lại thấy chúng phi ngựa từ xưởng giấy chạy ra. Lòng dạ nóng như lửa đốt, tôi vội chạy sang xem sao thì thấy cửa chái bếp mở toang, đoán chừng hai cụ cháu ra bờ suối này.”

Khấu Hoài Ân dừng tay, đứng thẳng người đón bác Lý trưởng, giọng ôn hòa:

“Làm phiền bác Lý trưởng bận tâm rồi. Bọn sai nha thừa lệnh Tiền Huyện thừa đến giao ba tập sổ thuế lớn, ép cháu Cảnh Chu phải chép lại toàn bộ trong hạn mười ngày, lại còn đưa giấy rơm mục phế phẩm hòng gài bẫy hại người.”

Bác Đỗ Thung nghe xong, gõ mạnh tẩu thuốc vào thân cây dâu đánh “cạch” một tiếng, giận dữ nói:

“Đúng là lũ sâu mọt hại dân! Thằng bé mồ côi một thân một mình, ngày đêm cặm cụi kiếm từng đồng tiền kẽm lương thiện, vậy mà chúng nỡ dồn nó vào chỗ chết để che đậy chuyện tham ô của bọn chúng. Cụ Khấu à, làng Thanh Khê chúng ta nghèo thật, nhưng không thể trơ mắt nhìn đứa trẻ hiền lành bị hãm hại. Cụ tính thế nào, tôi và dân làng xin dốc sức giúp một tay!”

Khấu Hoài Ân xúc động, khẽ chắp tay đáp lễ:

“Được bác và bà con thương xót, lão già này đội ơn lắm. Lão tính khôi phục lại nghề cũ, tự tay xeo một mẻ giấy dâu thật tốt để Cảnh Chu chép sổ đối chứng. Khổ nỗi sức già có hạn, vỏ dâu cần nhiều, lại phải có rơm nếp sạch để đốt tro gạn nước thanh lọc thớ sợi...”