Chương 5: Ở lại học rang cát

Tiếng gậy trúc dằn mạnh xuống nền đất nện gian quán lá khô khốc, dội vào vách nứa nghe giòn tan. Cụ bà Cù Thị An đang lom khom bưng chiếc niêu đất không khỏi giật mình, ngẩng đầu lên liền bắt gặp bộ râu cước rung rinh và đôi mắt phượng quắc thước của lão trượng trăm tuổi. Cụ Chính chống thẳng hai tay lên cán gậy, lồng ngực gầy phập phồng sau vạt áo chàm thô, vẻ mặt lẫm liệt như thể sắp sửa dâng sớ hặc tội gian thần giữa chốn triều đình.

“Ta nói không về là không về!” Giọng cụ trầm khàn nhưng dứt khoát lạ thường, từng tiếng đanh thép vang giữa chõng tre bến đò. “Cái nha môn huyện đường ấy trướng rủ màn che, mùi giấy mực ẩm mốc quyện với mùi thuốc bắc tanh nồng, người sống chui rúc vào đấy khác nào bị giam lỏng? Ta muốn ở lại đây!”

Cụ bà An trố mắt nhìn, khoé miệng móm mém thoáng co giật rồi bật cười khà khà. Đặt chiếc niêu đất xuống kiềng sắt nguội, cụ khẽ phe phẩy chiếc quạt mo cau:

“Kìa ông cụ, quán tranh này lợp lá mía đón gió sông thốc vào bốn bề, chỉ có cát bãi với mấy bắp ngô sẻ, lấy đâu ra đệm ấm chăn êm cho một bậc đại thần an dưỡng? Ông cụ vừa mới lại sức, chớ có nói lời hờn dỗi như trẻ con lên ba thế.”

“Lão phu không hề hờn dỗi!” Cụ Chính trừng mắt, chòm râu bạc vểnh lên đầy bướng bỉnh. Cụ chỉ chiếc gậy trúc về phía chiếc chảo gang dày cộp phủ đầy lớp cát phù sa mịn óng đang nằm yên trên bếp lò: “Ta muốn ở lại túp lều này để học cho tường tận ngón nghề rang ngô bằng cát phù sa của bà! Cát sông giữ nhiệt thế nào, đảo đũa ra sao mà hạt ngô bung trắng như hoa mận, ngọt bùi thấu ruột gan… ta phải học cho kỳ được. Lão phu một đời đọc vạn quyển sách thánh hiền, chẳng lẽ lại chịu bó tay trước một nắm cát đồng nội hay sao?”

Đoàn Doãn Trung đứng bên cạnh nghe cha tuyên bố thì mặt mày biến sắc, vội bước lên một bước, hai tay chắp lại run rẩy khuyên can:

“Thầy ơi, xin thầy bớt giận mà nghĩ lại! Thầy là cựu Lão Thượng thư đầu triều, tuổi đã ngoài bách niên, nay lại vừa qua cơn bạo bệnh thập tử nhất sinh. Thể diện quan gia đâu thể tùy tiện gửi thân nơi quán tranh ven đò thế này? Nha môn huyện Yên Dũng dẫu ngột ngạt nhưng có nha lại hầu hạ, có phòng ốc kín gió, con mới yên tâm tuần du công vụ được!”

Nghe con trai nhắc đến chữ “thể diện”, cụ Chính giận đến mức đỏ bừng mặt, dằn mạnh gậy trúc thêm một cái cộp chát chúa:

“Ngươi câm miệng cho ta! Thể diện cái gì? Các ngươi mở miệng ra là giữ gìn thể diện, đóng miệng lại là phụng dưỡng chu toàn, nhưng thực chất chỉ muốn giam lỏng người già trong bốn bức tường ngột ngạt để đỡ bận tâm! Ở nha môn có kẻ hầu người hạ nhưng bưng lên toàn thứ canh thuốc đắng ngắt, nuốt một ngụm là muốn nôn mửa. Còn ở đây, ta húp ba bát chè ngô gừng của bà lão thì khí huyết thông suốt, tỳ vị ấm ran. Ngươi cứng nhắc chẳng hiểu sự đời, chỉ biết rập khuôn lễ giáo!”

Trông thấy cảnh cha con quan ngự sử người thì dở khóc dở cười, kẻ thì giậm chân bướng bỉnh như một đứa trẻ già nua, cụ bà An lắc đầu cười tủm tỉm. Cụ bước lại gần mép chõng tre, đưa bàn tay gầy gò nhấc lấy chiếc ấm tích nước vối, rót thêm vào chiếc bát sành một dòng nước ấm thơm ngát hương sen, rồi nhẹ nhàng đỡ lời:

“Thầy Đoàn này, bà lão tôi mạo muội nói một câu ngay thẳng. Bệnh của ông cụ đây không phải chỉ nằm ở thân xác suy nhược, mà gốc rễ là ở chỗ tâm u uất, khí huyết ứ trệ lâu ngày chốn kinh kỳ. Nay ông cụ tìm thấy chút hứng thú với hạt ngô bãi bồi, chịu thèm ăn, chịu mở miệng đôi co, ấy là cái phúc lớn của trời đất ban cho đấy. Thầy cứ gò ép bắt về huyện đường, e rằng chứng chán ăn hàn trệ lại tái phát thì thuốc tiên cũng khó bề cứu vãn.”