Chương 6: Lão nông bách niên tập sự

Bị bắt quả tang lúc nửa đêm, Lão Thượng thư Đoàn Khắc Chính giật thót mình, vội giấu chiếc xẻng tre ra sau lưng nhưng không kịp. Nhìn vệt cát trắng bám lem nhem trên vạt áo chàm màu sẫm cùng bộ dạng lúng túng của vị cựu đại thần, cụ bà An không hề trách cứ, chỉ khẽ lắc đầu cười khà khà:

“Này ông cụ, cát nguội ngắt thế kia thì bới ra được hạt ngô nào? Muốn học nghề thì phải giữ cái thân cho ấm, ngủ một giấc thật đẫy đã. Sáng mai nước triều cạn, tôi dắt ông ra bãi bồi ven sông mà học từ đầu.”

Lời hẹn mộc mạc ấy khiến cụ Chính trằn trọc mãi trên chiếc giường tre thơm mùi rơm nếp. Bởi thế, khi tiếng gà gáy le te đầu tiên vừa xé toang màn sương mù mịt trên ngã ba sông Thương, vị cựu Thượng thư một trăm linh tư tuổi đã thức dậy tự bao giờ. Rũ bỏ hoàn toàn áo mão cân đai, cụ khoác manh áo vải thô màu chàm giản dị, ống quần buộc túm gọn gàng, tay chống gậy trúc hăm hở bước theo cụ bà An ra triền đê.

Gió sớm từ mặt sông thổi vào mát rượi, xua tan làn sương mỏng giăng trên những rặng ngô nếp đang độ trổ cờ. Dưới chân hai cụ già, bãi bồi phù sa trải dài óng ánh một màu nâu nhạt. Cụ bà An cẩn thận xắn cao tay áo nâu sồng, đặt chiếc rổ xảo đan bằng nan tre cật xuống làn nước ven mép bờ, rồi ngước nhìn ông lão đang đứng tò mò bên cạnh:

“Cát rang ngô không phải cứ xúc bừa ở vệ đường là xong đâu ông Chính ạ. Phải lội xuống mép nước, chọn chỗ phù sa lắng đọng mà đãi sạch bùn non. Nào, ông lão cầm lấy chiếc rổ xảo này thử xem.”

Đôi bàn tay gầy guộc của cụ Chính đón lấy vành nan tre. Đôi bàn tay ấy suốt mấy mươi năm chốn triều đình chỉ quen nâng bút lông chấm mực tàu phê duyệt tấu chương quốc gia, chạm vào giấy sắc phong lụa là cao quý, nay chạm vào cọng nan thô ráp bỗng thấy ngượng nghịu lạ lùng. Cụ lom khom cúi người, dằn chiếc rổ sục mạnh xuống dòng nước đang chảy xiết, xúc lên một vốc bùn cát lẫn lộn. Nào ngờ, sức nước kéo giật đột ngột khiến khớp gối già nua run rẩy, cụ loạng choạng suýt ngã sấp xuống bãi lầy, trượt tay đánh rơi cả chiếc rổ xảo trôi bập bềnh theo ngọn sóng.

“Ấy chết!” Cụ Chính buột miệng thốt lên, đôi mắt phượng mở to đầy bối rối, vạt áo chàm lại ướt sũng một mảng nước sông.

Cụ bà An nhanh thoăn thoắt đưa chiếc cán cào tre với lấy chiếc rổ vớt lên, tiếng cười giòn tan vang cả một khúc sông vắng:

“Lão trượng chốn kinh kỳ quen thói cương quyết quá rồi! Đãi cát cũng như việc làm người, thuận theo con nước mà lựa chiều chứ sao lại cưỡng lại dòng chảy xiết? Đưa tay đây tôi bảo.”