Chương 8: Tiếng thơ tri âm

Lời thơ vừa dứt, cụ Đoàn Khắc Chính vẫn ngơ ngẩn nhìn làn khói mật mỏng manh lượn lờ trên mặt chảo gang. Cụ vốn quen cảnh nơi kinh kỳ, mỗi khi cựu Thượng thư bộ Lễ ngâm vịnh, đám môn sinh lại khúm núm xum xoe tán tụng điển tích, còn đám nha lại chỉ biết ngơ ngác gật gù làm vì. Thế nhưng lúc này, giữa túp lều tranh lộng gió sông Thương, cụ bà Cù Thị An lại chẳng hề bối rối.

Bà An khẽ phe phẩy chiếc quạt mo cau xua bớt làn khói gừng, khóe miệng móm mém nở nụ cười đôn hậu. Đôi mắt già nua lấp lánh ánh cười dí dỏm, bà cất giọng ngâm ngợi, mượn nhịp điệu ca dao dân dã xứ Bắc đối lại:

“Thuyền xuôi bến đục bến trong, Gặp nhau một khắc ấm lòng trăm năm. Mưa bay mặc kệ mưa dầm, Chảo gang giữ lửa tri âm đợi người.”

Cụ Chính giật nảy mình, chiếc thìa tre trên tay suýt nữa rơi tọt vào bát sành. Đôi mày bạc rậm rạp nhướng cao, mắt phượng trợn tròn sững sờ. Hai câu thơ Đường cụ vừa ngâm vốn lấy ý từ tích xưa, dùng chữ kín đáo thâm trầm; vậy mà bà lão xóm đò chỉ bằng bốn câu lục bát mộc mạc đã gỡ sạch vẻ đài các xa vời, đón trọn lấy tình cảm tri ngộ nơi bến sông. Vần điệu tròn trịa, ý tứ khoáng đạt, lại đối đáp chuẩn xác khôn cùng!

“Bà… bà lão cũng biết vận thơ?” Cụ Chính lắp bắp, quên cả vẻ nghiêm nghị thường ngày. “Một bà lão nơi bến đò ngã ba sông, sao lại có cốt cách nho nhã, thấu tỏ niêm luật tinh tế nhường này?”

Bà An cười khà khà, với chiếc que cời gạt lại mấy đốm than hoa trong lòng bếp đất nung cho đượm:

“Lão trượng khó tính chớ vội xem thường manh áo nâu sồng này. Thuở còn để chỏm, tôi may mắn được theo hầu, làm bạn học cùng tiểu thư một cụ Huấn đạo trong vùng. Ngày ngày mài mực, nghe lỏm các thầy đồ bình văn, kinh sử sách vở tự nhiên ngấm vào bụng lúc nào chẳng hay. Lớn lên, cảnh đời dâu bể xô đẩy, tôi chỉ ưng nương mình nơi góc bãi bờ tre này. Chữ nghĩa thánh hiền cao rộng lắm, nhưng tôi nghiệm ra, đạo lý sâu xa nhất cũng chỉ cốt để người với người biết thương lấy nhau, biết nâng niu từng hạt ngô giọt mật mà thôi.”

Từng lời bà An thốt ra như gáo nước giếng trong tưới mát tâm can khô cằn của vị cựu đại thần. Cụ Chính ngồi lặng, ngực phập phồng xúc động. Cả một đời cụ chìm nổi chốn quan trường hiểm hóc, ba lần dâng sớ can gián Tiên đế bị giáng chức, bên cạnh chỉ toàn những kẻ xu phụ trục lợi, miệng lưỡi ngọt xớt mà bụng dạ khó lường. Khi tuổi già sức kiệt, nằm liệt giường nơi phủ đệ thênh thang, cụ ngỡ trần gian chỉ còn là chuỗi ngày tàn phế u uất. Nào ngờ đâu, ở cái tuổi một trăm lẻ tư gần đất xa trời, tại góc quán tranh vách đất ven sông Thương, cụ lại tìm thấy một tâm hồn đồng điệu, một tri âm tri kỷ đích thực.