Chương 14: Lòng trắng gom cặn

Ngồi trên chiếc chõng tre mé hiên lò, cụ Chu Hoài Cảnh khẽ vuốt chòm râu bạc như cước, đôi tai lắng nghe từng nhịp thở dồn dập của đứa chắt đích tôn. Qua màng sương mờ đục của tuổi một trăm linh hai, cụ nhận ra dáng hình dong dỏng của Chu Vĩnh Triết đang đứng lặng bên vạc đồng, hai tay siết chặt cán muôi đồng dài ngoẵng. Khứu giác tinh tường giúp cụ ngửi thấy luồng khói xám khét lẹt bốc lên từ lớp váng bọt quánh đặc trên mặt vạc. Đó là lúc cặn vôi cùng tạp chất bắt đầu đông kết, chực chờ kéo ghìm mẻ mật non xuống đáy nếu người đứng vạc lúng túng buông xuôi.

Tiếng xì xào của dân làng An Hội phía sau lưng mỗi lúc một rộ lên, chen lẫn tiếng thở dài thườn thượt của mấy người chi thứ. Cụ Cảnh khẽ mỉm cười, vẻ điềm đạm ung dung như tảng đá phủ rêu bên bến sông mùa cạn. Cụ quay sang người con gái đang đứng túc trực bên sập gụ:

— Lành, con bưng liễn lòng trắng trứng gà lại đây cho cha.

Bà Chu Thị Lành đon đả “dạ” một tiếng thật dịu dàng. Đôi bàn chân thoăn thoắt của người đàn bà tuổi gần bảy mươi bước vào chái trong, lát sau đã bưng ra chiếc liễn sành tráng men da lươn. Trong liễn, lòng trắng của hàng chục quả trứng gà ta tươi mới lượm từ ổ sớm nay đã được đánh tan, sủi bọt trắng xóa tựa sóng đầu ghềnh, phảng phất mùi tanh dịu nhẹ của sản vật đồng quê.

Cụ Cảnh chống chiếc gậy tre già đứng dậy. Cụ bước từng bước chậm rãi nhưng vững chãi tới bên mép lò, dừng lại cách vạc đồng chừng hai gang tay. Hơi nóng hầm hập hắt vào vạt áo nhuộm củ nâu bạc màu sương gió, nhưng sắc mặt cụ không chút gợn sóng. Đưa mắt nhìn thằng Triết đang thấp thỏm toát mồ hôi trán, cụ cất giọng trầm ấm, đủ để đứa chắt và những người đứng quanh nghe rõ:

— Triết, con giữ vạc thì tâm phải vững như bàn thạch. Tro rơm nếp dẹp tan vị chua, gom cặn bẩn lại một mối, nhưng tro chỉ là kẻ mở lối. Muốn bứng tận gốc rễ cái dơ bẩn giấu kín dưới đáy sâu, phải cậy nhờ đến tấm lòng trắng trẻo, thuần hậu của đất trời.

Dứt lời, cụ đón lấy chiếc gáo dừa khô từ tay bà Lành, khẽ nghiêng người múc lưng gáo lòng trắng trứng gà sóng sánh. Đôi cánh tay cụ dẫu đã nổi đồi mồi thời gian nhưng từng cử động vẫn dẻo dai, chuẩn xác. Nhắm theo tiếng sôi lục bục tăm tắp nơi vành vạc, cụ Cảnh nhẹ nhàng nghiêng miệng gáo dừa, rưới từng vệt mỏng tang men theo mép vạc đồng, tạo thành một vòng tròn khép kín.

Dòng chất lỏng trong suốt vừa chạm vào mặt nước mật đang sôi trào liền phát ra những tiếng lách tách êm tai.

Dưới mắt cụ Cảnh, dù lớp sương mờ che khuất cảnh vật, cụ vẫn cảm nhận rành rọt biến chuyển diệu kỳ đang diễn ra dưới làn khói mỏng. Lòng trắng trứng gà tươi gặp nhiệt độ sôi của mật nóng lập tức bốc nở xốp mịn, bung ra tựa những dải mây trắng bềnh bồng. Dải mây ấy không hề hòa tan vào dòng mật, mà như tấm lưới mềm mại cuốn chặt lấy từng hạt bụi bẩn li ti cùng mảng vôi tạp chất xám xịt đang lềnh bềnh dưới đáy sâu, quấn quýt kết thành một khối váng dày cộm dạt dần lên mặt nước.

Cơn sôi tăm tắp khéo léo gom lớp váng xám đen co tròn lại giữa tâm vạc, tách biệt hoàn toàn với dòng mật đang trong dần bên dưới.

Thấy thời khắc đã chín muồi, cụ Cảnh buông gáo dừa, đón lấy chiếc muôi đồng gia truyền nơi tay chắt đích tôn. Cụ đặt bàn tay thô sần của mình lên mu bàn tay còn quấn vải trắng của Triết, cùng chàng nắm lấy thân muôi bằng gỗ mun nhẵn bóng qua bao đời. Giọng cụ chậm rãi, rủ rỉ như rót từng lời gan ruột:

— Con nhìn cho kỹ. Nghề nấu đường phèn kỵ nhất là thô bạo. Tay cầm muôi phải lướt nhẹ như lá tre rụng xuống hồ thu. Hạ mép muôi nghiêng nửa đốt ngón tay, lựa theo chiều xoáy của ngọn lửa mà hớt. Hớt lớp bọt xám này, tuyệt đối không để lòng muôi chìm sâu làm kinh động đến dòng mật thanh sạch đang lắng lại ở tầng dưới.

Cụ Cảnh nắn nhẹ cổ tay đứa chắt, làm mẫu một đường lia muôi điệu nghệ. Mép đồng sắc ngọt lướt trên mặt nước sôi, gom trọn mảng váng bọt xám ngoét trút gọn vào chiếc chậu sành lớn đặt ngay mé lò. Đoạn, cụ buông tay, lùi lại nửa bước, khẽ gật đầu: