Chương 10: Xếp lá lồng vành

Chung Vĩnh vội vàng đón lấy nắm lá giã dập từ bàn tay nhỏ nhắn của đứa bé, cúi người xoa đầu nó rồi rút trong túi áo ra một chiếc kẹo bột bọc lá chuối khô đưa cho:

“Anh cảm ơn em nhiều lắm. Em về thưa lại với cụ bà là ông cháu anh xin nhận tấm lòng của cụ nhé.”

Đứa trẻ nhận lấy chiếc kẹo ngọt, nhoẻn miệng cười để lộ hai chiếc răng sún rồi thoăn thoắt chạy lẫn vào màn sương xóm đò Thạch Thất. Chung Vĩnh khép hờ cánh liếp che gió, quay lại bên chõng tre bưng nắm lá thuốc đến trước mặt cụ Chung:

“Ông nội xem này, bà nội vẫn còn thương ông nhiều lắm. Nghe tin ông đứt tay là giã thuốc gửi sang ngay.”

Chung Phục Lễ run run xòe bàn tay đón lấy nắm lá thuốc thảo mộc. Hương ngải cứu cay nồng quyện lẫn mùi lá trầu không và cỏ mực giã nhuyễn xông thẳng vào cánh mũi, quen thuộc đến mức khiến sống mũi cụ cay xè. Mười năm trước, mỗi bận cụ mải vót nan bị dằm đâm hay cưa phạm, cũng chính bàn tay tảo tần của bà Tú Trân hái nắm lá sau vườn nhai dập đắp cho. Mối giận hờn dẫu có sâu nặng tựa sông dài, thì cái nghĩa tao khang thấm đẫm trong từng ngọn cỏ nhánh cây này làm sao dứt bỏ cho đành.

Cụ Chung cẩn trọng nâng mớ lá xanh thẫm đắp kín miệng vết cứa nơi ngón tay cái. Vị thuốc the mát xua tan dần cơn nhức buốt. Cụ bảo cháu nội lấy dải vải sạch quấn chặt lại, giọng trầm khàn bùi ngùi:

“Bà con ngoài miệng quở trách lạnh lùng, nhưng ruột gan thì mềm như sợi bún. Cái ơn này của bà nó, lão già này khắc cốt ghi tâm.”

Cơn đau dịu đi, lòng cụ Chung lại trào dâng một luồng sinh khí ấm áp lạ thường. Cụ chống tay đứng dậy, nhìn vào chiếc khung gỗ hình chóp nón đặt giữa chiếu cói. Mười sáu vành tre cật uốn cong đã chuẩn bị tươm tất từ sớm, giờ là lúc dựng nên linh hồn cho chiếc nón bài thơ.

“Vĩnh con, bưng lại đây cho ông chồng lá kè đã miết phẳng.” Cụ Chung khẽ dặn, ánh mắt sáng rỡ hướng về đứa cháu đích tôn. “Lồng vành xong xuôi rồi, giờ ta bắt đầu vào khuôn xếp lá.”

Chung Vĩnh cẩn thận bê lại xấp lá kè nõn trắng phau, bóng mịn như phiến lụa non được bảo bọc cẩn mật dưới đáy rương. Cụ Chung ngồi xếp bằng trên manh chiếu, đặt khung gỗ hình chóp nón vững chãi giữa hai đầu gối. Bàn tay trăm tuổi dẫu còn vướng dải băng nơi ngón cái nhưng khi chạm vào khuôn nón lại trở nên khéo léo, chuẩn xác lạ kỳ.

Cụ đặt từng vành tre cật vào rãnh khuôn, từ vành đáy lớn nhất rộng hơn sải tay cho đến vành thứ mười sáu bé xíu trên chóp nón. Mười sáu nan tre tròn trịa ôm khít lấy thân khuôn, đều đặn tăm tắp như những gợn sóng lăn tăn ngoài bến nước.

“Cháu nhìn cho kỹ nhé,” cụ Chung cầm phiến lá kè đầu tiên lên, nhẹ nhàng vuốt phẳng từng thớ gân li ti, “nghề chằm nón bài thơ cốt ở sự kiên nhẫn. Xếp lá lên vành không được hấp tấp. Mỗi chiếc lá phải đặt chếch một góc nghiêng vừa phải, sống lá nương theo sườn khung tre, mép lá này đè lên mép lá kia đúng nửa đốt ngón tay.”

Chung Vĩnh ngồi sát bên cạnh, chăm chú dõi theo từng cử động của ông nội rồi cũng cẩn thận cầm lấy một phiến lá kè ướm thử lên khung. Cậu đặt phiến lá thứ hai gối lên mép phiến lá đầu, nhưng vì tay còn vụng nên mép lá bị xô lệch, chực tuột khỏi vành nón.

Thấy cháu lúng túng, cụ Chung khẽ cười đôn hậu. Cụ đưa bàn tay gầy gộc giữ nhẹ lấy mu bàn tay Chung Vĩnh, uốn nắn từng ngón tay trẻ trung:

“Đừng nôn nóng con à. Ngón trỏ phải tì nhẹ vào sống lá, ngón cái giữ chặt mép dưới nơi vành đáy. Khi rải lá, phải so le các tàu lá với nhau thật khít khao. Nếu để hở, khi chằm kim sẽ lộ đường cước; còn nếu đè quá dày, nón sẽ nặng và mất đi độ thanh thoát. Chiếc nón đẹp là khi soi lên nắng, từng thớ lá quyện vào nhau mỏng manh như một làn sương mai.”