Chương 2: Lời can ngăn bên khung nón

Chung Vĩnh sững sờ, hai bàn tay đang so lại mép chõng bỗng run lên buông thõng. Lời dặn dò trầm khàn nhưng dứt khoát của ông nội dội vào gian chái nhà, vang vọng tựa tiếng chuông đồng giữa khoảng trời tĩnh mịch. Chàng trai trẻ nhìn chằm chặp vào ánh mắt kiên định của cụ Chung Phục Lễ, vừa kinh ngạc vừa thảng thốt khôn nguôi:

“Ông nội... ông định sang Thạch Thất thật sao?”

Cụ Chung khẽ gật đầu, siết chặt đầu gậy trúc vàng xuống nền gạch nghiêng lách cách, không nói thêm nửa lời. Thấy ánh mắt kiên định của ông nội, Chung Vĩnh bối rối không dám cản thêm, vội vã lùi bước ra ngoài sân với dáng vẻ bồn chồn toan tìm người san sẻ nỗi âu lo.

Chẳng mấy chốc, tin cụ Chung ở tuổi một trăm hai mươi chín muốn vượt dòng sông Lam sang xóm đò Thạch Thất tìm cụ bà Nông Tú Trân đã lan khắp các gian nhà trong ngoài. Con cháu nội ngoại đang cặm cụi phơi nón, tước cật tre ngoài ngõ đều buông tay khỏi công việc, lục tục kéo đến vây quanh bậu cửa chái nhà.

Tiếng xì xào, bàn tán nổi lên như ong vỡ tổ. Người con trai thứ của cụ, nay tóc râu cũng đã điểm hoa râm, vội vã chen qua đám đông bước vào gian phòng. Ông quỳ sụp xuống bên mép chõng tre, nắm lấy bàn tay nổi đầy gân guốc của cụ Chung, giọng run run nghẹn ngào:

“Thưa cha, trăm sự xin cha nghĩ lại! Năm nay cha đã tròn một trăm hai mươi chín tuổi, bước đi còn phải nương vào gậy trúc, gió máy đôi bờ sông Lam mùa này lại độc vô cùng. Nếu cha muốn đón mẹ về, phận làm con làm cháu chúng con xin sắm sửa lễ vật tươm tất, sang bến Thạch Thất quỳ lạy xin người tha lỗi rồi rước người về phụng dưỡng. Cớ sao cha phải nhọc lòng lặn lội thân già qua làn sóng nước mịt mùng làm chi?”

Bên ngoài hiên, mấy người cháu dâu cũng chấm nước mắt sụt sùi phụ họa:

“Phải đấy cụ ơi! Mười năm qua bà nội lánh mặt bên ấy, tính nết người xưa nay vốn cương nghị, ngộ nhỡ cụ sang mà bà còn giận hờn, khép chặt then cài thì thân thể cụ làm sao chịu thấu nắng gió dãi dầu?”

Trước những lời can ngăn tha thiết của ruột thịt, cụ Chung vẫn ngồi tĩnh lặng như pho tượng cổ. Đôi mắt mờ đục của cụ chậm rãi hướng ra khoảng sân rộng thênh thang trước mặt. Nơi ấy, từng giàn nón lá trắng muốt đang đón lấy ánh nắng ban mai, tỏa ra sắc sáng tinh khôi, dịu dàng. Từng chiếc nón phẳng phiu, từng đường kim mũi cước đều đặn tăm tắp là kết tinh của một đời cụ gắn bó với nghề cha truyền con nối.

Cụ khẽ thở dài một tiếng, thanh âm trầm đục vang lên giữa bầu không khí âu lo:

“Các con, các cháu có lòng hiếu thuận, lão già này hiểu cả. Nhưng món nợ ân tình này là do chính tay cha gây ra mười năm trước. Năm ấy, vì mải mê tranh tài đoạt giải nón tiến kinh, vì cái tính ngang bướng cậy mình tài giỏi mà cha nuốt lời hẹn đưa bà ấy lên vãng cảnh chùa non Yên Mã. Ta để bà ấy chịu ấm ức, cô quạnh bỏ sang bên kia sông suốt mười năm ròng dằng dặc.”