Chương 6: Tấm Đệm Ấm Lòng Người Già

Khi dấu vân tay cuối cùng của người thợ thứ ba mươi hai vừa in xuống nền giấy điệp đỏ thắm, Kha Trọng Huyên khẽ cúi đầu cẩn thận gấp tờ giao ước lại, trân trọng trao vào tay cụ Bùi Thông gìn giữ. Gió bấc từ triền sông Lạc thổi thốc qua sân đình mang theo hơi sương lạnh ngắt, nhưng ánh mắt của từng người thợ xóm Lạc Khâu lúc này đã bừng lên ngọn lửa kiên định. Không ai bảo ai, mọi người lặng lẽ tản về chuẩn bị gom góp những bồ lông cừu thô còn sót lại trong xóm.

Huyên cùng bác Cả Luân và Mộc Miên rảo bước trở về gian chái nhỏ. Vừa bước qua bậu cửa, Huyên đã xắn cao tay áo, chỉ tay về phía góc hiên nơi chất mấy súc gỗ xoan đào và hai thanh trụ lim đã bám đầy mạng nhện.

“Bác Cả, trước khi dựng cửi đại cho cả xóm dệt đơn hàng lớn, ta phải làm một khung cửi đứng cỡ nhỏ ngay tại gian chái này. Cháu muốn dệt thử một tấm đệm ngồi khổ vuông thật dày dặn để bác và cô Miên nắm trọn từng đường kim tao sợi.”

Bác Cả Luân gật mạnh đầu, trong đáy mắt đùng đục không còn vẻ u sầu dằn vặt của chuỗi ngày trước. Bác thoăn thoắt lấy chiếc vồ gỗ và đục sắt, cùng Huyên nêm chặt hai thanh giằng ngang vào hai cột trụ đứng, chêm then cài gỗ khít khao không một khe hở. Chiếc khung cửi đứng cao chừng bốn thước nhanh chóng thành hình, vững chãi tựa lưng vào vách nứa.

Huyên rút cuộn sợi kinh đôi bằng len cừu thô đã se kỹ hôm trước, buộc chặt mối đầu tiên vào trục lăn phía dưới rồi vắt ngược lên trục trên. Hắn quay sang nhìn hai cha con bác Cả, giọng từ tốn giảng giải:

“Khung cửi đứng đòi hỏi dàn sợi kinh phải căng đều muôn sợi như một. Nếu tao căng tao chùng, mặt thảm khi dập xuống sẽ bị lượn sóng, múi len thắt vào sẽ xô lệch. Bác Cả giữ then hãm trục dưới, cô Miên giúp tôi luồn suốt dẫn tao sợi.”

Mộc Miên nhanh nhẹn đón lấy thoi suốt gỗ, đôi tay thoăn thoắt đưa qua khe cửi theo nhịp hô trầm ấm của Huyên. Bác Cả ghì chặt then hãm, dùng đầu ngón tay cái thô ráp khẽ gảy từng tao sợi dọc. Những tiếng bật trầm đục “tưng… tưng…” vang lên đều đặn tựa dây đàn. Từng hàng sợi kinh bằng len cừu thô giữ mỡ giăng lên thẳng tắp, phẳng phiu như mặt gương giếng làng, sáng ánh ngà mộc mạc dưới luồng nắng hanh ban trưa.

Sau khi luồn xong thanh giằng phân tầng sợi, Huyên cầm rổ mây đựng những lọn sợi ngang bằng len cừu xốp đã nhuộm sơ qua nước củ nâu nhạt, bước lại ngồi trước giàn cửi. Hắn cầm con dao sắc có đầu móc cong và chiếc lược sắt nặng tay.

“Bác và cô Miên nhìn kỹ nhé. Đây là kỹ thuật gút múi kép, giềng mối làm nên độ bền muôn thuở của tấm thảm bách nghệ.”

Hắn khéo léo dùng ngón trỏ và ngón cái của bàn tay trái tách đôi hai tao sợi kinh liền kề. Tay phải luồn lọn len xốp vòng qua phía sau tao sợi thứ nhất, vắt chéo sang trước rồi ngoắc vòng trọn vẹn quanh tao sợi thứ hai, kéo thắt nút lại thành một múi kép ôm riết lấy hai thân sợi dọc. Động tác của Huyên uyển chuyển, dứt khoát đến mức đầu sợi len như tự biết tìm đường luồn lách. Vừa thắt xong, hắn lia mũi dao cắt phăng phần thừa, giữ cho hai đầu sợi nhô ra dài chừng nửa tấc, rồi vung chiếc lược sắt nện mạnh xuống:

“Cộp!”

Một tiếng gõ đanh gọn vang lên. Múi len kép lún sâu, nén chặt vào hàng sợi ngang đệm phía dưới.

“Cứ mỗi nút thắt vòng đôi như thế, ta lại nện một nhịp lược sắt. Khi bề mặt kín đặc hai mươi múi thắt trên mỗi tấc cửi, dẫu mũi dao nhọn đâm vào cũng bị chặn đứng, sương muối hay bùn đất không cách nào len lỏi vào chân sợi.”

Mộc Miên chăm chú quan sát, đôi mắt đen láy mở to lấp lánh sự kinh ngạc. Nàng bước tới ngồi xổm bên cạnh Huyên, ngập ngừng đưa đôi bàn tay nhỏ nhắn đón lấy lọn len xốp:

“Để em thử xem sao.”

Những mối đầu tiên, ngón tay Mộc Miên còn hơi lóng ngóng, múi thắt khi chặt khi lỏng khiến hàng len hơi nghiêng. Nhưng nhờ đôi tay vốn quen se sợi thoăn thoắt từ tấm bé, chỉ qua dăm ba nút được Huyên ân cần cầm tay uốn nắn, nàng đã bắt kịp nhịp điệu. Đôi tay thon thả thoăn thoắt móc sợi, luồn múi, gạt mũi dao cắt tỉa ngọt lịm.

Bác Cả Luân đứng phía sau quan sát hồi lâu, hai bờ môi mím chặt. Bác ngồi xuống bên phải giàn cửi, đón lấy chiếc lược sắt thứ hai:

“Thằng Huyên để tao đập lược cho. Bàn tay chai sần này gõ cửi bốn mươi năm, nhịp nặng nhẹ tao giữ được!”

Thế là gian chái rách nát bỗng chốc rộn ràng hẳn lên. Huyên và Mộc Miên chia nhau hai nửa giàn sợi, mười ngón tay thoăn thoắt thắt gút múi kép, còn bác Cả Luân vung lược sắt nện xuống từng nhịp trầm hùng, dứt khoát. Tiếng lược sắt gõ cộp cộp, tiếng dao cắt then thét hòa cùng tiếng thở đều đặn của ba người thợ, xua tan hoàn toàn cái rét mướt cắt da của tiết trời đông giá.

Mặt trời ngả bóng về tây, ráng chiều đỏ ối hắt qua liếp cửa sổ gian chái. Sau gần ba canh giờ miệt mài không ngơi nghỉ, tấm đệm vuông vức rộng hai thước hai tấc đã hoàn thiện đường dệt cuối cùng.