Chương 14: Đêm Buốt Dưới Hai Độ

Cụ Bồ Văn Khiêm thu bàn tay gầy guộc khỏi chiếc nhiệt kế gắn trên cột gỗ. Vạch thủy ngân màu đỏ dừng lại ở mức một phẩy năm độ C, bất động như bị đông cứng giữa màn sương muối dày đặc. Cụ đưa mắt nhìn ra thung lũng Thung Cáp, nơi những triền đá tai mèo xám xịt đã bị một màu trắng đục của băng giá phủ kín tự lúc nào. Gió bấc luồn qua các hẻm núi thốc thẳng vào khoảng sân đất nện của phân hiệu, rít lên từng hồi buốt nhức buồng phổi.

Với một người đã gắn bó cả đời với chăn nuôi vùng cao như cụ Khiêm, nhiệt độ tụt sâu dưới hai độ C không chỉ đơn thuần là sự khắc nghiệt của thời tiết. Đó là một đòn đánh chí mạng giáng thẳng vào phế quản và niêm mạc phổi của những con trâu đang ủ bệnh tụ huyết trùng. Đàn gia súc vốn đã suy kiệt vì sốt cao, nay gặp phải khí lạnh ngấm qua kẽ vách sẽ rất dễ co thắt đường thở kịch phát, dẫn đến phù nề thanh quản rồi nghẹt thở hàng loạt.

Cụ Khiêm kéo cao cổ chiếc áo bông chần màu cỏ úa, quay sang Dũng và Mai:

— Hai anh chị lấy thêm bạt dứa nẹp chặt góc chuồng phía bắc. Trộn thêm trấu khô vào các đống bồ kết hun khói, giữ cho lửa âm ỉ chứ đừng để bùng ngọn. Đêm nay ba thầy trò ta phải chia nhau canh từng cữ, tuyệt đối không được rời mắt khỏi gian Vòng Đỏ.

Dũng nhanh nhẹn vác những tấm phên nứa chèn thêm vào khe gió, còn Mai thoăn thoắt châm thêm bồ kết vào các chậu gang đặt cách xa rơm khô. Dưới sự chỉ đạo của cụ Khiêm, gian chuồng cách ly Vòng Đỏ ấm dần lên nhờ làn khói mỏng thơm mùi thảo mộc quyện với hơi rơm rạ nồng đượm.

Cụ Khiêm xỏ đôi ủng cao su, bước chậm rãi qua từng ô gióng. Cụ rút chiếc nhiệt kế thú y bọc cao su mềm trong túi dết, đích thân cúi xuống sát đuôi con trâu đực năm tuổi xóm dưới đang nằm phủ phục. Đôi bàn tay chai sần, gân guốc của cụ khéo léo nâng gốc đuôi con vật, nhẹ nhàng đưa bầu thủy ngân vào sâu trong trực tràng. Sau hai phút tĩnh lặng, cụ rút ra đối chiếu dưới ánh đèn bão vàng vọt: bốn mươi mốt độ ba. Thân nhiệt vẫn còn ở ngưỡng sốt cao nguy hiểm.

Cụ áp sát tai vào mạn sườn con trâu mộng nhà Trưởng bản Sài nằm ở ô kế bên. Ống nghe thú y truyền vào màng nhĩ cụ những âm thanh ran rít ẩm ướt, đục ngầu và đứt quãng, tựa như tiếng bọt nước sôi trào nghẽn lại trong đường ống rỉ sét. Mỗi nhịp thở của con vật đều kéo theo sự giật cục dữ dội nơi lồng ngực, hai cánh mũi nó phập phồng yếu ớt, ứa ra từng vệt dịch nhờn dính bết rơm rác.

— Thầy ơi, con trâu số ba bên này dịch mũi bắt đầu loãng ra, nhưng hầu nó sưng cứng như củ chuối rừng rồi ạ! — Tiếng Mai khẽ cất lên từ góc chuồng phía trong.

Cụ Khiêm bước tới, bàn tay chạm nhẹ vào yết hầu con vật. Khối sưng tấy nóng rẫy và căng cứng, chèn ép gần như toàn bộ khí quản khiến tiếng thở của nó rít lên thành từng cơn nghẹn ứ. Nhìn hai học trò mình mặt mày lấm lem bồ hóng, người thì dùng giẻ ấm miệt mài lau sạch mảng bám trên mõm trâu, người thì cẩn thận xới từng lớp rơm khô ẩm ướt thay bằng rơm mới, lòng cụ Khiêm bùi ngùi dâng lên niềm xúc động khó tả.

Ánh lửa bập bùng từ bếp sưởi hắt bóng hai người trẻ tuổi lên vách ván nứa, gợi cụ nhớ lại một đêm mùa đông buốt giá năm 1978. Khi ấy, cụ Khiêm cũng trạc tuổi Dũng bây giờ, một thanh niên thú y mới tốt nghiệp xung phong lên dải biên thùy Cao Lộc. Trận dịch tụ huyết trùng năm ấy đã càn quét qua khắp các bản làng, cướp đi sinh mạng của nửa đàn trâu làng Khảo chỉ trong vỏn vẹn một tuần lễ vì sự thiếu thốn thuốc men và sự chậm trễ tiêm phòng. Tiếng khóc ai oán của những người nông dân mất đi đầu cơ nghiệp trong màn sương muối năm xưa từng như nhát dao cứa nát tâm can cụ, thôi thúc cụ quỳ bên xác trâu mà lập lời thề sắt son: trọn đời này, chừng nào đôi tay còn cầm nổi mũi tiêm thì chừng đó không để bà con nghèo phải trắng tay vì dịch bệnh.

Cụ hắng giọng xua tan ký ức dồn dập, ngoắc tay gọi Dũng và Mai lại bên máng cỏ:

— Các anh chị nghe cho kỹ đây. Thuốc hạ sốt và kháng sinh đã tiêm, nhưng đợt rét này làm dịch viêm tiết ra ồ ạt, rất dễ gây nghẽn họng hoàn toàn. Nếu họng tắc nghẽn, con trâu chỉ có thể cầm cự được không quá năm phút trước khi ngừng thở. Lúc nguy cấp nhất, mở khí quản cấp cứu là cứu cánh duy nhất để giành lại mạng sống cho nó.

Dũng căng thẳng nuốt khan, ánh mắt chăm chú dán chặt vào từng cử chỉ của người thầy già:

— Thưa thầy, thao tác rạch sụn khí quản cụ thể thế nào ạ?