Chương 6: Lần Theo Dấu Vết Đầu Nguồn

Bóng tối ập xuống nhanh như một tấm chăn ướt trùm kín lấy dãy nhà cấp bốn của phân hiệu. Tiếng rù rì quen thuộc của chiếc tủ lạnh bảo quản trong góc phòng thí nghiệm tắt lịm, nhường chỗ cho tiếng gió rít qua khe nứa và tiếng mưa phùn lộp bộp trên mái fibro xi măng. Trong khoảnh khắc bất ngờ ấy, cụ Bồ Văn Khiêm nghe thấy tiếng thở gấp gáp của Dũng và tiếng chân Mai lùi lại vấp phải góc bàn. Nỗi hoang mang của những người trẻ tuổi trước sự cố bất trắc luôn bộc lộ qua từng cử chỉ nhỏ nhặt nhất.

Cụ Khiêm không vội lên tiếng. Bằng thói quen của nửa đời người gắn bó với những đêm đông vùng biên, đôi bàn tay gầy guộc của cụ lần tìm trên bậu cửa sổ, chạm vào chiếc bật lửa kim loại và chiếc đèn bão đã đổ đầy dầu hỏa. Cụ bật lửa. Ngọn bấc bén sáng, tỏa ra ánh vàng cam ấm áp cùng mùi dầu nồng đượm, soi rõ gương mặt quắc thước và chòm râu bạc như cước của người thầy già.

— Bình tĩnh lại nào hai đứa. — Giọng cụ trầm ấm, vang lên giữa màn đêm buốt giá. — Trạm biến áp ngoài ngã ba Bản Cáy nổ cầu chì thôi. Mùa rét nào sương muối dày cũng dễ bị chập điện. Người làm nghề thú y mà hoảng loạn thì chỉ làm cho súc vật thêm sợ hãi. Dũng, anh cầm lấy chiếc đèn bão thứ hai treo ở vách, ra mở rộng cánh cổng sắt. Mai, chị chuẩn bị sẵn sổ ghi chép và đèn pin. Tiếng mõ trâu dưới chân dốc dồn dập lắm rồi, bà con đang dắt đàn gia súc lên đây.

Lời dặn dò điềm đạm của cụ như liều thuốc an thần rót vào lòng hai người học trò. Dũng khẽ nuốt nước bọt, quệt vội giọt mồ hôi lạnh trên trán rồi lập tức châm lửa chiếc đèn bão còn lại, sải bước dài về phía cổng trường. Mai cũng nhanh nhẹn ôm chiếc cặp da đựng sổ theo dõi vào lòng, chỉnh lại chiếc đuôi sam lệch vai rồi chạy theo sát sau lưng cụ Khiêm.

Gió lạnh từ thung lũng Thung Cáp thổi thốc vào khoảng sân sỏi. Dưới ánh sáng vàng vọt của hai ngọn đèn bão, hình bóng liêu xiêu của Trưởng bản Lương Văn Sài cùng hơn chục hộ dân xóm trên, xóm dưới hiện ra sau làn sương mờ đục. Họ dắt theo mười hai con trâu mệt mỏi, chân bước ngập ngừng trong bùn nhão. Tiếng thở khò khè, tiếng ho nghẹn đặc quánh phả ra từng luồng khói trắng xóa giữa đêm đông.

— Bác Khiêm ơi! — Trưởng bản Sài cất giọng khản đặc, chiếc tẩu thuốc trên tay run rẩy chỉ về phía đàn trâu. — Điện dưới bản tắt ngấm, đường đèo thì tối om. Thằng Thắng lái xe lượn lờ dọa dẫm khiến bà con hoang mang quá, chúng tôi chỉ còn biết dắt hết trâu lên nhờ cậy bác và nhà trường thôi!

Cụ Khiêm bước nhanh tới, vỗ nhẹ lên vai người bạn già để trấn an, rồi đưa mắt rà soát nhanh từng con vật đang đứng co ro ngoài sân. Dưới ánh đèn pin quét qua, cụ nhận ra từng biểu hiện điển hình của đợt bệnh: có con mắt đỏ lừ, đầu gục sát đất, hai bên hông thóp lại; có con lại thở dốc, niêm mạc mũi ứa bọt dính rỉ máu; cũng có những con chỉ mới ủ rũ, bỏ búi cỏ tươi treo trước miệng.

— Đưa hết vào khu chuồng trại ngay! — Cụ Khiêm dứt khoát ra lệnh. — Không để súc vật đứng ngoài gió lạnh lúc này. Các anh, các chị lắng nghe tôi dặn đây: Phân khu chuồng trại thành ba khu vực cách ly riêng biệt. Gian chuồng số một ở cuối hướng gió dành cho những con sốt kịch phát, khó thở nặng. Gian số hai nằm ở giữa làm khu theo dõi cho những con chớm bỏ cỏ, rỉ bọt mép. Còn gian số ba ở cuối dãy để giữ những con hãy còn đứng vững, tạm thời coi là khu đệm an toàn. Tuyệt đối không nhốt chung lộn xộn kẻo mầm bệnh lây lan chéo!

Dưới sự chỉ dẫn rành rọt của người thầy dạn dày kinh nghiệm, khoảng sân vốn hỗn loạn nhanh chóng đi vào trật tự. Dũng vạm vỡ nắm chặt chão thừng, khéo léo ghì đầu từng con trâu mộng hung dữ dắt vào đúng từng ô chuồng theo sự phân loại của cụ Khiêm. Sự thuần thục và tấm lòng thương xót súc vật hiện rõ trên từng bước chân của chàng trai người Tày.

Khi mười hai con trâu đã được đưa vào ba gian chuồng ngăn nắp, cụ Khiêm chỉ tay về góc lán chứa nông cụ: