Chương 15: Lạt cật mây rừng

Tiếng lưỡi rìu thép đen giáng vào thân luồng nghe “chát” một tiếng đanh gọn, chém toạc lớp vỏ xanh xám đã ngấu bùn ao, làm vụn dăm bắn tung tóe lên nền đất ẩm. Tiếng kim loại va chạm với cật luồng như một phát pháo lệnh xé toang sự ngưng trệ trong gian kho dột nát, kéo giật tâm trí Hải về với thực tại nóng bỏng. Trước mắt cậu, nước lũ sông Mã ngoài bến đang sôi lên ùng ục, từng đợt sóng đỏ quạch phù sa đập ầm oàm vào mé gò, chực chờ ngoạm nốt dải đất cao ráo cuối cùng của xóm bãi Cồn Cát.

Cụ Sơn ngồi tựa lưng vào vách nứa đan mắt cáo đã ngả màu mốc xám. Vạt áo nâu thím Nhẫn xé quấn quanh cánh tay rách toạc của cụ đã ươm một vệt máu đỏ thẫm qua lớp lá mơ lông giã nát. Trán cụ nóng hổi, hơi thở phập phồng mệt nhọc, nhưng đôi mắt mờ đục vì cơn sốt cao và chứng phong thấp vẫn găm chặt vào đống tre luồng ngổn ngang. Bọc vải dầu chứa lá thư trăn trối của người mẹ quá cố vẫn được dải ruột tượng buộc ghì chéo trước ngực áo cụ như một bùa hộ mệnh thiêng liêng.

— Thằng Hải… lại đây thầy bảo! — Tiếng cụ Sơn khàn đặc nhưng rành rọt từng tiếng — Mày trèo lên cái giàn nứa góc kho, hạ mấy cuộn mây rừng xuống ngâm vào vũng nước chân cột cho nó hồi lại độ dẻo. Rồi lấy con dao chuốt của thầy trong giỏ nứa… ra đây pha lạt cật.

Hải vội vàng vâng dạ. Đôi chân cậu vốn quen nhảy tàu, trèo thùng xe tải chở hàng trôi nổi từ ga Thanh Hóa, nay thoăn thoắt leo lên giàn kho. Những cuộn mây rừng dự trữ thơm nồng mùi bồ hóng, sợi mây bánh tẻ óng ả như những con trăn con cuộn tròn trên xà. Hải ôm bốn cuộn mây thả ùm vào vũng nước mưa tụ lại dưới chân cột kho, rồi chạy lại đỡ lấy con dao chuốt thép nhíp sáng loáng cụ Sơn run rẩy đưa sang.

— Bè vượt cuồng lưu không thể đan nan mỏng như đan rổ — Cụ Sơn chỉ tay vào những cây luồng bánh tẻ anh Trọng vừa hạ xuống — Mày phải róc cho bằng được những sợi lạt cật bản to hai phân, dày đúng bốn li. Lấy phần cật ngoài cùng, bỏ sạch phần ruột xốp. Cật luồng mới là cốt tủy chịu lực vặn của sóng dữ.

Hải ngồi thụp xuống tấm cót tre trải tạm. Đã bao năm rồi cậu không chạm vào dao chuốt? Từ ngày học hết cấp ba bổ túc, Hải chỉ mơ về những chuyến tàu xuôi ngược, quen vuốt ve những tập tiền giấy Ngân hàng Nhà nước dày cộp, quen ngửi mùi xăng dầu khét lẹt và tiếng xập xèng của những thùng phụ tùng đồng trôi nổi nơi góc chợ Sắt. Bàn tay cậu dẫu dạn dày sương gió đường dài nhưng da thịt vẫn còn mềm mại chán so với những vết sần sùi của người làm nghề tre nứa.

Hải ghì lưỡi dao vào thớ cật luồng sáu tháng ngâm ngấu dưới bùn. Thân luồng trơn nhẫy tuột khỏi tầm kiểm soát. Cậu vội gồng ngón tay cái đè xuống để giữ nhịp róc.

“Xoẹt!”

Mép cật luồng già đanh sắc như mảnh miểng chai lướt qua ngón cái bàn tay phải. Một lằn rách ngọt xớt toác ra, máu tươi lập tức tứa tràn, chảy ròng ròng xuống thớ nan vàng sẫm. Vị tanh của máu quyện với mùi bùn ao ngai ngái xộc thẳng vào sống mũi. Cơn đau buốt nhói chạy dọc theo sống lưng khiến Hải rụt cổ, hít vào một hơi lạnh toát.

Cậu cắn chặt môi, toan đưa ngón tay lên miệng mút thì ánh mắt bất giác chạm phải đôi bàn tay của cha đang đặt trên đầu gối.

Dưới ánh sáng mờ ảo của góc kho fibro-xi-măng, bàn tay cụ Sơn hiện lên gầy guộc, chằng chịt những rãnh sẹo dọc ngang. Có những vết sẹo trắng bệch đã thành tật theo năm tháng, có những vết cứa mới chỉ vừa se miệng, lớp da ngón tay cái của cụ dày cộm, chai sần như miếng vỏ cây xoan già. Để nuôi Trọng lớn khôn thành thợ máy, để nuôi Hải học hành rồi dung dưỡng cái mộng đổi đời bồng bột của cậu, nửa đời người cụ Sơn đã cặm cụi bên thềm gạch, để hàng vạn cọng cật tre cứa nát da thịt mình mà chưa từng buông một tiếng thở than.

Nước mắt Hải bỗng ứa ra cay xè. Cơn đau buốt rát ở đầu ngón tay cậu lúc này thấm tháp gì so với vết thương toác thịt nơi bắp vai cha, thấm tháp gì so với nỗi đau nghẹn ngào khi nhìn gia tài tích cóp của đời cụ chìm nghỉm dưới đáy lũ, và bọc phụ tùng tám trăm đồng oan nghiệt suýt nữa bức tử cả gia đình!

Thấy Hải khựng lại, cụ Sơn khẽ nhích người, vươn bàn tay run rẩy vì phong thấp nắm lấy cổ tay con. Giọng cụ chùng xuống, đôn hậu mà nghiêm cẩn:

— Rách tay rồi phải không con? Cật luồng già ngâm bùn sắc và độc lắm đấy. Lại đây, thím Nhẫn lấy cho nắm tro rơm rịt vào…

— Thầy ơi, con chịu được! — Hải lắc đầu quầy quậy, chùi vội vệt máu vào ống quần cộc, ánh mắt kiên định ngước nhìn cha — Thầy dạy con róc lạt đi. Dưới đình làng bà con đang chới với, con không thể chậm trễ một giây nào nữa!

Cụ Sơn nhìn sâu vào mắt con út, trong đáy mắt cụ bừng lên một tia sáng ấm áp. Cụ thong thả chỉ dẫn:

— Muốn róc cật không bị cứa, dao không được đưa thẳng góc. Lưỡi dao phải nghiêng một góc ba mươi độ, ngón cái tì nhẹ lưng dao dẫn đường, bốn ngón dưới ôm lấy sống luồng. Róc theo thớ dọc, đưa đều tay từ gốc lên ngọn. Nhìn kỹ đây này…

Cụ Sơn cầm lấy con dao chuốt, dù bắp vai quấn vải áo nâu đau nhói, khớp ngón sưng tấy vẫn lướt đi nhẹ bẫng. Một dải lạt cật dài trơn tru, dày đúng bốn li, phẳng lì tách rời khỏi phần ruột luồng xốp mềm.

— Con thấy chưa? — Cụ Sơn thở dốc, trả lại dao cho Hải rồi vỗ nhẹ lên gióng luồng — Cây luồng, cây tre đứng vững giữa trời giông bão chỉ nhờ vào lớp cật này. Cật tre mỏng mà đanh, dãi dầu sương nắng, kết tụ nhựa sống nên dẻo quánh, uốn gập mười lần không gãy. Còn cái ruột trắng phau bên trong nom thì dày dặn, béo tốt, nhưng xốp xộp, gặp nước là ngấm ủng, gặp lực giằng xoắn là bở nát ra như mùn cưa.