Chương 20: Hai chiếc nêm đời

Cụ cố Châu Vĩnh Thuận lắng nghe tiếng bước chân gấp gáp của hai đứa chắt lăng xăng ngoài sân gạch. Tiếng chổi đót quét ràn rạt trên thềm đá, tiếng xô nước dội mát rượi hòa cùng tiếng củi trấu reo lách tách trong lòng bễ lớn. Dẫu đôi mắt trăm năm đã phủ lớp sương mờ đục, cụ vẫn cảm nhận rành rọt hơi ấm quen thuộc của gian từ đường cổ kính đang rạo rực hồi sinh.

Đạt và Phú bước khẽ vào buồng, mỗi đứa đỡ lấy một bên cánh tay gầy guộc của cụ. Bàn tay thằng Đạt thô ráp, chai sần vì mấy mươi năm ghìm nêm, vung chày; bàn tay thằng Phú dẻo dai, ấm nóng, thoang thoảng mùi mực tàu chấm sổ sách và hương dầu lạc cúc đỏ. Hai nguồn sinh lực ấy như hai dòng nước mát chảy tràn vào thân thể già nua một trăm hai mươi bảy tuổi, tiếp thêm cho cụ chút dũng khí để gượng đứng dậy.

Cụ chống cây gậy song, từng bước dò dẫm qua ngưỡng cửa gỗ lim. Gian tiền tế chiều ba mươi Tết năm 1930 thơm ngát mùi trầm hương quyện lẫn vị dầu bùi ngậy. Khi hai đứa chắt cẩn trọng đỡ cụ ngồi xuống chiếc ghế mây cổ đặt ngay giữa gian nhà, cụ khẽ ngẩng đầu. Trước mắt cụ, dù chỉ là những vệt sáng vàng chập chờn lờ mờ, nhưng cụ biết trên hương án tiên tổ, chiếc mâm đồng lớn đang bày biện nghiêm cẩn. Đặt trang trọng trên chiếc mâm đồng ấy là súc nêm gỗ kền kền cổ truyền đen nhánh, bóng loáng mồ hôi của mấy đời thợ họ Châu.

Cụ vươn những ngón tay khô gầy lần tìm trong khoảng không. Đạt hiểu ý, vội bưng mâm đồng hạ xuống chiếc bàn trà kề bên cụ. Cụ cố run rẩy chạm vào thớ nêm. Đầu nêm đã tòe ra đôi chút vì ngàn vạn nhịp chày vồ giáng xuống, nhưng thân gỗ vẫn đanh chắc như đá tảng dưới lòng sông Trà Bồng. Từng đường vân mịn màng, từng vết xước sâu hoắm như vết khắc của thời gian hiện lên rành rọt dưới xúc giác của cụ. Nơi cạnh nêm, hai chữ "Tâm" và "Nhẫn" mà thân phụ cụ tự tay dùng ve sắt chạm khắc từ thế kỷ trước vẫn còn hằn sâu sắc cạnh.

Nhớ lại mùa xuân năm cụ tròn hai mươi tuổi, thân phụ cụ cũng từng trao chiếc nêm này vào tay cụ bên bến sông lộng gió, dặn rằng gỗ kền kền rớt xuống nước thì chìm, chôn dưới cát thì trơ gan cùng tuế nguyệt, thợ chày đứng họ Châu sống thác cũng phải giữ lấy cái tiết tháo ấy. Một trăm năm đã trôi qua như một cái chớp mắt, bao nhiêu biến cố, giặc giã, đói nghèo trôi qua bến Sa Cần, súc nêm này vẫn vững vàng nguyên vẹn.

Cụ cất giọng khàn đặc, chậm rãi nhưng từng tiếng rành rọt như chuông đồng:

— Đạt… Phú… Lại gần đây với tao.

Hai anh em dạ ran, răm rắp quỳ gối xuống tấm chiếu cói trải trước mặt cụ. Cụ cố nắm lấy bàn tay to bè của Đạt đặt lên sống nêm, rồi kéo bàn tay thanh mảnh của Phú đặt đè lên ngay phía trên. Đôi bàn tay cụ bao bọc lấy tay hai đứa chắt, siết chặt lại.

— Tụi bây có thấy hai chữ khắc dưới thớ gỗ này không? — Cụ khẽ hỏi.

— Thưa Cụ Cố, là chữ Nhẫn và chữ Tâm ạ, — Đạt nghẹn ngào thưa.

Cụ gật đầu, râu tóc bạc phơ rung nhè nhẹ theo nhịp thở: