Chương 8: Khoa Học Và Đôi Tai Vàng

Cụ Lãnh Bá Quyết vẫn ngồi tựa lưng bên chiếc chõng tre, tay khẽ nâng bát nước chè tươi còn bốc khói mỏng. Ánh mắt cụ trong veo, tĩnh lặng như mặt hồ không một gợn sóng, phóng thẳng qua khoảng sân tối mịt về phía cột bê tông bốt gác xí nghiệp.

Bắt gặp ánh nhìn quắc thước như hai luồng thép tôi xuyên thấu màn đêm của bậc thợ già, bóng dáng Trần Hữu Thúc thoáng khựng lại. Gã chột dạ rụt cổ, vội vã cắp chặt chiếc cặp da khóa đồng vào nách, bước chân quýnh quáng quay ngoắt lủi sâu vào con ngõ khuất bóng sau hàng rào xưởng nguội.

Cụ Quyết khẽ nhếch khóe môi, quay sang vỗ nhẹ lên mu bàn tay rám nắng của người học trò:

“Chồn cáo đánh hơi thấy bẫy sập nên bồn chồn đấy thôi. Đêm nay mày về khu tập thể cứ việc ngủ một giấc đẫm mồ hôi cho lại sức. Nhớ giữ nhịp thở điều tức cho lồng ngực thông suốt, sáng mai theo tao đón người của Viện Luyện kim.”

“Dạ, cháu hiểu rồi thưa thầy.” Sáng khẽ gật đầu, cẩn thận ép bọc vải bạt vào sát sườn rồi thoăn thoắt hòa vào bóng đêm.

Sáng hôm sau, khi tiếng còi tầm nhà máy vừa rúc lên ba hồi dài báo hiệu ca một bắt đầu, sương thu mỏng tang còn lãng đãng vương trên ngọn bàng thì một chiếc xe ca Hải Âu đã đỗ xịch trước cửa phân xưởng Rút căm Cân vành.

Bước xuống xe là Hoàng Lan, nữ kỹ sư hai mươi tám tuổi của Viện Cơ khí Luyện kim. Cô mặc chiếc áo bạt công tác màu xanh công nhân cài kín cổ, vóc dáng thanh mảnh, đôi mắt sáng lấp lánh sau cặp kính cận gọng đồi mồi nghiêm nghị. Trên tay Lan là chiếc hộp gỗ sồi đựng kính hiển vi kim tương quang học di động và chiếc thước pan-me mạ crom sáng lóa.

Trần Hữu Thúc đã chờ sẵn từ sớm, mặt mày tươi tỉnh đon đả chạy ra đón:

“Kính chào đồng chí kỹ sư! Thay mặt Ban Quản đốc, tôi hoan nghênh Viện đã cử cán bộ kỹ thuật cao cấp về hỗ trợ cơ sở. Mọi chỉ tiêu độ bóng, độ đảo vành xí nghiệp chúng tôi đều kiểm tra gắt gao theo tiêu chuẩn ngành, nhưng ngặt nỗi mấy ông thợ già thủ cựu cứ quen lối kinh nghiệm mông muội, chỉ dựa vào đôi tai với mấy nhịp gõ vu vơ để phán bừa chất lượng sắt thép!”

Hoàng Lan khẽ đẩy gọng kính, nét mặt điềm đạm nhưng giọng nói dứt khoát:

“Cảm ơn đồng chí Quản đốc. Cơ quan chúng tôi làm việc dựa trên cấu trúc tế vi và số liệu thực nghiệm khoa học. Cảm quan của các bác thợ bậc cao rất đáng quý, song để kết luận trước hội đồng cấp trên thì không thể võ đoán bằng cảm tính.”

Cụ Quyết đứng tựa bên giá cân vành số 3, mái tóc bạc trắng cạo tỉa gọn gàng khẽ lay động trong gió sớm. Nghe cô kỹ sư trẻ nói vậy, cụ không hề phật ý mà chỉ bật cười hào sảng:

“Cô kỹ sư nói rất đúng cái lý của người làm khoa học. Nhưng kim khí cũng như con người, ruột gan nó thế nào thì tiếng nói phát ra thế ấy. Đồng chí Lan này, già này lấy danh dự người thợ có mặt ở xưởng này từ ngày đầu thành lập để thưa với cô một lời: Khoa học thực nghiệm của cô lấy mắt nhìn qua thấu kính làm trọng, còn đôi tai già này lấy chấn động âm thanh làm thước đo. Chẳng hay cô có muốn thử một ván không?”

Hoàng Lan nhìn cụ già một trăm hai mươi hai tuổi trước mắt, thấy cụ quắc thước lạ thường, đôi bàn tay gầy guộc nhưng các khớp ngón nở nang, vững chãi như kìm sắt. Tính tò mò khoa học của người cán bộ trẻ bốc lên:

“Thử thế nào thưa cụ?”

“Cô cứ vào kho mẫu, tự tay rút ngẫu nhiên mười que phôi căm chưa dán nhãn mác từ hai hòm sắt thép khác nhau. Cô cạo sạch lớp mạ kẽm ở đầu que để khỏi lộ dấu vết, đánh số bí mật từ một đến mười vào cuốn sổ của cô. Đoạn, cô đưa từng que cho già này, chỉ cần dùng một chiếc đinh sắt nhỏ gõ nhẹ một tiếng, tôi sẽ đọc vanh vách que nào là thép hợp kim đàn hồi ngoại nhập, que nào là sắt non pha xỉ cán nguội. Sau đó, cô cứ việc cắt mẫu soi kim tương xem già này đúng hay sai!”

Trần Hữu Thúc đứng cạnh cười khẩy:

“Bác Quyết khéo đùa! Máy móc phòng thí nghiệm của Viện nhập từ Đông Đức về còn phải hiệu chỉnh chán chê, bác gõ que sắt mà biết được thành phần carbon thì hóa ra thần thánh à?”

“Cứ để cụ làm thử,” Lan dứt khoát ngắt lời Thúc.

Cô lập tức mở cặp công tác, lấy ra mười que phôi căm chưa ren từ hai lô hàng khác nhau do thủ kho Quý niêm phong sẵn. Lan quay lưng lại, cẩn thận dùng giấy ráp đánh bay mọi dấu vết bên ngoài, tráo đổi lộn xộn rồi ghi chép cẩn thận ký hiệu vào sổ tay cá nhân.

Cụ Quyết ung dung rút trong túi áo cánh ra một chiếc đinh sắt bảy phân đã mòn vẹt đầu. Cụ không cần nhìn mặt que căm, chỉ đưa hai ngón tay kẹp hờ vào đúng một phần ba chiều dài thân kim loại để không làm triệt tiêu dao động tự nhiên.

“Mời cô đưa que thứ nhất.”

Lan đưa que căm số một. Cụ Quyết vung nhẹ cổ tay, chiếc đinh gõ khẽ vào giữa thân que.