Chương 3: Vết Lưỡi Dao Trên Giấy Bản

Mặt giấy bản mỏng tang khẽ rung lên dưới luồng khí lạnh lùa qua khe cửa. Cụ Lương Thế Vinh nghiêng ngọn đèn dầu, soi thật kỹ mép rách nham nhở nơi góc dấu mộc giáp lai bị xé. Bên cạnh chõng tre, An nín thở ghé sát, còn Lan thì siết chặt hai bàn tay ướt lạnh.

— Thưa Cụ Cố, — Lan khẽ cất giọng, phá tan sự im lặng nặng nề. — Vết rách này có cứu được anh Thức không cụ?

Cụ Vinh chậm rãi hạ tờ biên nhận xuống mặt bàn trà, đưa tay vuốt phẳng nếp gấp:

— Kẻ gian xé dấu mộc giáp lai là muốn chặt đứt đường đối chiếu giữa cuống biên lai của sở và bản giao cho thuyền buôn. Nhưng vết cạo này còn mới lắm, xơ giấy vẫn dựng đứng lên đây này. Giấy rách thì dấu vết vẫn còn. Khuya rồi, hai đứa thu dọn xấp giấy này cất kỹ vào đáy hòm cho già. Sáng sớm mai, già phải vào buồng giam gặp thầy Thức trước khi họ kịp giở trò bức cung.

Sương mù sáng hôm sau còn bảng lảng trên mặt sông Lam, phủ một màu trắng đục lên những rặng phi lao ven đê. Cụ Vinh khoác chiếc áo dài the đen đã sờn vai, tay chống cây gậy trúc già, từng bước chậm rãi nhưng vững vàng tiến vào cổng Ty Thương chánh Bến Thủy. Tiếng còi tầm từ Nhà máy diêm Ben-gút đằng xa vọng lại từng hồi u uất.

Tại lối vào dãy khám đường tạm giam nằm sâu sau sân kho, hai người lính đoan bồng súng trường đứng gác lập tức giơ tay chặn lại.

— Cụ già đi đâu? Đây là nơi giam giữ tội phạm quan thuế, không phận sự cấm vào!

Cụ Vinh đứng thẳng lưng, ngước nhìn người lính bản xứ bằng ánh mắt nghiêm nghị. Giọng cụ cất lên trầm ấm, rành rọt từng tiếng:

— Già này là Lương Thế Vinh, Cố vấn đối soát độc lập kiêm Chưởng quản tàng thư khố danh dự của Ty Thương chánh. Thầy ký Nguyễn Duy Thức thụ lý hồ sơ bàn giao sổ sách lưu trữ niên hạn chưa xong. Theo quy chế lưu dụng, già này có toàn quyền trực tiếp xác minh các mục sổ sách tồn đọng với viên ký lục trước khi lập biên bản kết toán nộp lên Tòa Khâm. Các chú muốn ngăn cản việc công sao?

Hai người lính đoan đưa mắt nhìn nhau, e dè trước phong thái mực thước và danh xưng nửa thế kỷ của vị cựu thư ký già. Người cai đoan đứng trong điếm canh vội bước ra, khúm núm cúi đầu:

— Dạ lạy Cụ Cố, chúng con đâu dám cản việc công của cụ. Nhưng quan Chánh thanh tra dặn dò gắt gao lắm… Thôi thì cụ vào mau cho, đừng để quan lớn bắt gặp lại quở phạt chúng con.

Cánh cửa gỗ lim nặng nề ken dày đinh sắt mở ra. Cụ Vinh bước xuống những bậc tam cấp ẩm ướt, dẫn sâu vào buồng giam hẹp nồng nặc mùi vôi mới quét át đi hơi đất mốc.

Dưới góc tường xám xịt, Nguyễn Duy Thức ngồi co ro trên chiếc chiếu rách, hai cổ tay hằn sâu vết xích sắt. Bộ âu phục may bằng vải phăng rẻ tiền lấm lem bùn đất, mái tóc rũ rượi che gần nửa gương mặt hốc hác. Nghe tiếng gậy trúc quen thuộc chạm nhẹ xuống sàn gạch, Thức ngẩng phắt đầu lên. Đôi mắt trũng sâu của người ký lục trẻ bỗng ầng ậng nước:

— Thầy Cố! Thầy Cố lặn lội xuống tận chốn nhơ nhớp này… Con đội ơn thầy!

Cụ Vinh bước lại gần, đặt bàn tay khô gầy lên bờ vai đang run bần bật của học trò:

— Đứng dậy đi thầy Ký. Người cầm bút ghi sổ của nhà nước, chưa làm điều gì trái với lương tâm thì dẫu có mang xiềng xích cũng không việc gì phải gục đầu.