Chương 4: Lệnh Niêm Phong Khép Cửa Tàng Thư

Cây can ba-toong bịt bạc của Louis Charpentier chỉ thẳng vào mặt bàn, chóp kim loại sáng loáng cách mép giấy bản một khoảng gang tay. Mùi rượu vang nồng nặc phả ra theo từng hơi thở dồn dập của viên Chánh thanh tra. Bốn tên lính đoan bồng súng trường dàn hàng ngang chắn kín lối đi, xích sắt rổn rảng va vào báng súng gỗ, những dải giấy điều niêm phong đỏ rực rung lên bần bật trong gió chiều thốc qua cửa.

Cụ Lương Thế Vinh không hề chớp mắt. Ngón tay khẳng khiu của cụ chậm rãi khép tập hồ sơ lại, nhẹ nhàng đẩy cây bút sắt về phía chiếc gác bút bằng đồng đã xỉn màu. Đôi mắt sau cặp kính lão nhìn thẳng vào gương mặt đỏ gay của viên quan Pháp, giọng cụ trầm tĩnh, rành rọt từng tiếng:

— Ông Chánh thanh tra cứ hạ gậy xuống. Bàn giấy này là nơi ghi chép công văn của nhà nước, chẳng phải bến bãi tranh giành của đám bốc vác mà phải vung can chỉ chỏ.

Charpentier nhếch mép, nụ cười nửa miệng hằn lên vẻ trịch thượng:

— Ông già Ký, đừng có giở giọng dạy đời ở đây! Ty Thương chánh vừa tiếp nhận chỉ thị đặc biệt từ Tòa Sứ gửi sang. Vụ thâm hụt vựa muối và kho gạo là trọng án kinh tế. Theo lệnh trên, kể từ giờ phút này, ông bị tạm đình chỉ chức vụ cố vấn đối soát. Toàn bộ tàng thư khố phải khóa chặt, dán giấy niêm phong để bảo toàn tài liệu phục vụ việc thẩm vấn!

Gã quay sang toán lính đoan, hất hàm:

— Dọn sạch các kệ hồ sơ! Khiêng hết hòm sổ niên hạn hiện hành ra xe kéo cho moi!

Toán lính rập bước toan xốc tới các giá gỗ. Nhưng cụ Vinh đã chống gậy trúc đứng dậy. Dáng lưng hơi còng nhưng từng cử chỉ toát lên sự đĩnh đạc lạ thường, cụ gõ nhẹ đầu gậy xuống nền gạch bông nứt nẻ. Tiếng “cốc” khô khốc vang lên giữa gian phòng tĩnh mịch, khiến bước chân hai tên lính đi đầu bất giác khựng lại.

Cụ Vinh ngước nhìn Charpentier, điềm đạm cất tiếng:

— Ông Chánh vội vã quá rồi. Già này làm việc ở cảng Bến Thủy từ thuở nơi này mới lập sở, trải qua bao đời Chánh sở, chưa từng thấy ai thi hành công vụ trái lệ bộ như ông hôm nay.

— Trái lệ bộ? — Charpentier trợn tròn mắt xanh, gầm gừ qua kẽ răng. — Moi là Chánh thanh tra ngạch quan thuế cao cấp, nắm toàn quyền trị an thương chánh cảng này!

— Đúng là ông nắm quyền trị an thương chánh, nhưng tàng thư khố này không thuộc phạm vi một mình ông định đoạt, — Cụ Vinh thong thả nói, ánh mắt sáng quắc xoáy thẳng vào viên quan Pháp. — Theo Quy chế lưu dụng công chức ban hành năm 1925 của Phủ Toàn quyền, tàng thư khố cấp tỉnh lưu giữ công văn lịch sử trên ba mươi năm chỉ được niêm phong khi có trát lệnh chính thức của Chánh án Tòa án Bảo hộ tỉnh Nghệ An. Một viên thanh tra thuế vụ, dẫu mang hàm cao cấp đến đâu, cũng không có thẩm quyền đơn phương khóa cửa kho hồ sơ khi chưa có chữ ký giáp lai của quan Tòa án.

Cụ dừng lại một nhịp, giơ bàn tay chai sạn chỉ về phía dải giấy đỏ trên tay tên lính:

— Trát lệnh của Tòa Sứ chỉ có giá trị điều tra hành chính nội bộ. Nếu ông tùy tiện dán giấy niêm phong khép cửa tàng thư khố lịch sử, già này lập tức ký tên vào bản khiếu nại gửi thẳng lên quan Khâm sứ Trung Kỳ tại Huế, tố cáo việc quan chức địa phương vượt quyền cản trở việc kiểm kê niên hạn. Khi ấy, chiếc ghế Chánh thanh tra của ông e rằng khó lòng mà ngồi vững để chờ ngày mãn nhiệm về nước.

Từng lời cụ già chín mươi tám tuổi buông ra khúc chiết, chuẩn xác từng điều khoản luật lệ thuộc địa. Sắc đỏ trên mặt Charpentier thoáng chốc tái đi rồi lại bầm tím lại vì tức tối. Bàn tay nắm đốc can ba-toong của gã siết chặt đến mức các đốt ngón tay trắng bệch. Gã thừa hiểu lão già này không hề nói suông; uy tín nửa thế kỷ cùng những mối quan hệ thân tình với các quan chức ngạch tư pháp cũ của cụ Vinh là điều mà ngay cả Tòa Sứ cũng phải e dè ba phần. Nếu chuyện vượt quyền bị xé to ra trước Tòa Khâm sứ, những toan tính gom tiền mua trang trại bên Pháp của gã sẽ tan thành mây khói.