Chương 21: Gạt phẳng lòng người

Tiếng then gỗ lim nặng trịch trượt trên gá cửa vang lên một chuỗi âm thanh trầm đục. Cánh cửa năm gian kho lương họ Lại từ từ mở toang ra hai phía, để lộ những cót thóc vàng óng, đầy ắp, tỏa mùi hương lúa nếp mùa thu còn thơm nồng. Gió bấc từ triền sông Chu thổi tràn vào sân từ đường, nhưng cái lạnh se sắt của ngày đông dường như đã bị hơi ấm từ lòng người và sắc vàng no đủ xua tan tự bao giờ.

Cụ Lại Bá Khiêm chống gậy trúc ngà, từng bước khoan thai dẫn đầu đoàn người tiến về phía thềm kho. Đôi mắt đồi mồi của bậc đại lão chín mươi hai tuổi rạng rỡ vẻ an yên khi nhìn thấy hai người chắt trai của mình. Lại Hữu Tĩnh cẩn trọng bưng cỗ Đấu Dâu Gia Bảo trăm năm, còn Lại Quý Thao hai tay nâng chiếc mâm gỗ đựng thanh gạt đồng vát mép thẳng tắp. Chiếc đấu gỗ dâu cổ kính, thớ gỗ ngâm bùn sấy khói lên nước bóng thẫm như sừng, được trân trọng đặt ngay ngắn trên chiếc sập gỗ kê trước cửa kho.

Quý Thao cúi gập người trước bậc tiền bối, hai ống tay áo the thâm đã được xắn cao lên quá khuỷu, để lộ đôi cánh tay mảnh dẻ mà kiên nghị. Hắn bước lại gần thúng lúa của thím Thược, nơi người góa phụ nghèo vẫn đang ôm đứa con nhỏ đứng nép bên bậc thềm đá xanh. Quý Thao chắp hai tay trước ngực, giọng nói run rẩy nhưng rành rọt, chân thành:

“Thím Thược... và các bác, các chú tá điền trong làng. Cháu là kẻ nông nổi, mang lòng đố kỵ hẹp hòi mà làm điều xằng bậy, làm tổn hại đến hạt lúa củ khoai của mọi người. Nay trước bàn thờ tổ tiên và trước mặt cụ cố, cháu xin dập đầu nhận lỗi. Mong thím và bà con rủ lòng thương dung thứ cho đứa cháu lầm đường này.”

Thím Thược sững sờ, vội vàng xua đôi bàn tay gầy guộc, đôi mắt trũng sâu đẫm lệ:

“Thầy Thao... thầy nói thế làm phận con sâu cái kiến như chúng con tổn thọ mất. Lòng cụ lớn bao dung, các thầy biết nghĩ đến dân nghèo là phúc đức ba đời của chúng con rồi!”

Cụ Khiêm khẽ gật đầu, ánh mắt ánh lên nét cười hiền từ. Cụ đưa tay ra hiệu cho Hữu Tĩnh:

“Hữu Tĩnh, cháu cùng chú Thao đong bù lúa cho bà con đi.”

“Dạ, chắt xin tuân lệnh Cụ cố!”

Hữu Tĩnh bước tới bên bồ thóc cắn rốn, dùng chiếc gáo dừa cán dài thoăn thoắt múc từng múc lúa vàng mẩy trút vào lòng cỗ Đấu Dâu Gia Bảo. Quý Thao quỳ một bên, cẩn trọng giữ mép đấu. Hạt thóc khô rơi rào rào trên đáy gỗ dâu già dặn, phát ra những tiếng reo lanh lảnh, giòn tan tựa như tiếng khánh đồng gõ nhịp giữa trời quang mây tạnh. Khi lòng đấu vừa đầy vun, Hữu Tĩnh cầm thanh gạt đồng lướt nhẹ một đường ngang miệng gỗ. Một vệt lúa phẳng lì hiện ra, từng hạt thóc thừa gạt xuống rơi đều đặn vào thúng cói, không một hạt nào vương vãi ra ngoài.

“Đong một đấu, bù thêm hai phần bát cho thím Thược!” Hữu Tĩnh dõng dạc xướng to.

Từng thúng lúa đầy ắp lần lượt được đong bù sòng phẳng. Tiếng cười nói, tiếng reo giòn của hạt thóc khô và tiếng cảm tạ rưng rưng vang động cả góc sân từ đường. Nỗi oan khiên, sự uất ức bị chèn ép bấy lâu nay tan biến hoàn toàn, nhường chỗ cho niềm hân hoan rạng ngời trên từng khuôn mặt đen sạm vì sương gió.

Khi thím Thược đón lấy thúng lúa được đong đầy đặn, toan quỳ xuống lạy tạ, cụ Bá Khiêm liền đưa bàn tay gầy guộc nâng vai thím dậy. Cụ ôn tồn bảo:

“Thím Thược đừng lạy. Hạt lúa này là do bàn tay thím cấy gặt trên đồng, họ Lại chỉ trả lại những gì thuộc về mồ hôi công sức của thím mà thôi. Còn mảnh vườn rau năm thước ven bến sông Chu, cháu Hữu Tĩnh đã ghi rõ vào sổ họ: từ nay về sau, mẹ con thím cứ yên tâm chăm bón, thu hái đời đời, tuyệt đối không ai được phép xâm phạm hay đòi cấn trừ một tấc đất nào nữa.”

Lời cụ dứt khoát như đinh đóng cột. Thím Thược ôm chặt lấy đứa con thơ, nước mắt chảy tràn trên gò má hốc hác, nghẹn ngào cúi đầu tạ ơn đức trời biển của cụ đại lão.

Không dừng lại ở việc đong bù, theo sự phân công của Hữu Tĩnh, Quý Thao xắn tay vác từng bao thóc phát chẩn cứu tế trên vai. Chàng công tử chi thứ ngày nào chỉ quen cầm bút tính sổ, nay chẳng nề hà bụi trấu bám đầy mái tóc, cùng thanh niên trai tráng hai chi bốc dỡ từng hộc thóc chuyển đến tận tay những gia đình neo đơn, khốn khó nhất trong làng Vọng Khê. Đôi bàn tay vốn nhẵn nhụi của hắn bắt đầu đỏ ửng vì cọ xát, nhưng nét mặt lại thanh thản, nhẹ nhõm lạ thường.