Chương 20: Uốn dạ người lầm lạc

Gió bấc cuối đông thổi lùa qua thềm gạch Bát Tràng, cuốn theo những mảnh giấy vụn của tờ khế ước nợ vừa bị xé nát dạt vào chân tường rêu phong. Đám người Trịnh Cường đã bỏ chạy thục mạng khỏi ngõ làng, nhưng không khí nơi sân từ đường họ Lại chẳng hề nhẹ nhõm đi. Sự im lặng nặng nề trùm xuống khoảng sân rộng, chỉ còn nghe tiếng thở hổn hển của những tá điền vừa hạ đòn gánh và tiếng nấc nghẹn ngào, run rẩy của Lại Quý Thao đang quỳ rạp giữa nền đá buốt giá.

Cụ Lại Bá Khiêm khẽ buông que gạt đồng xuống mặt bàn đá xanh, chống gậy trúc ngà chậm rãi xoay người lại. Đôi mắt già nua đượm vẻ từ hòa mà thấu suốt nhìn đứa chắt chi thứ đang dập đầu sát đất. Bàn tay Quý Thao bấu chặt vào khe gạch, những khớp ngón thon dài vốn quen cầm bút tính sổ và cầm cưa đục nay tím tái, cào cấu đến bật cả máu tươi.

“Cụ cố... chắt có tội! Chắt có tội tày đình với tiên tổ họ Lại!”

Quý Thao vừa nấc vừa dập đầu xuống thềm gạch, từng tiếng cộp cộp vang lên buốt nhói tâm can người nghe. Gã khóc ròng, nước mắt giàn giụa nhỏ xuống hòa vào những hạt thóc rơi vãi:

“Chỉ vì chắt thua bạc ngoài phố huyện, nợ nần bủa vây... lại thêm lòng dạ hẹp hòi, ghen tị với chi trưởng được giữ hương hỏa nên chắt mới mờ mắt nghe lời xúi giục của Trịnh Cường. Chắt đớn hèn đóng hai cỗ đấu giả, toan bòn rút từng bát thóc của bà con, suýt nữa làm mất đứt ba mươi mẫu ruộng tổ tiên dày công khai phá! Chắt không còn mặt mũi nào nhìn bàn thờ tiên tổ... Xin cụ cố và các bác các chú cứ dùng đòn roi gia pháp đánh chết chắt đi, hoặc đuổi cổ chắt ra khỏi họ, tước bỏ họ Lại của chắt để răn dạy người sau!”

Lời thú tội nghẹn ứ nơi cổ họng Quý Thao vừa dứt, các bô lão chi thứ đứng bên tả lập tức bước xéo ra, gương mặt ai nấy đỏ bừng vì xấu hổ và tức giận. Bác Cả Đinh run run chòm râu bạc, dộng mạnh cây gậy mây xuống đất:

“Thật nhục nhã cho chi thứ chúng ta! Bao đời nay giữ nếp thanh bạch, vậy mà lại sinh ra đứa nghịch tử to gan lớn mật dường này! Tội phản bội gia tộc, câu kết với phường gian thương cướp đất thờ tự, gia pháp từ xưa đến nay chỉ có đuổi khỏi họ, xoá tên trong gia phả!”

“Phải đấy! Đuổi cổ nó đi! Đánh ba chục roi rồi giải lên quan phủ!” Mấy người đàn anh chi trưởng cũng phẫn nộ hùa theo, tiếng xôn xao đòi nghiêm trị nổi lên rào rào trước cửa tiền tế.

Trước làn sóng giận dữ của dòng tộc, Quý Thao chỉ biết co rúm người lại, bờ vai gầy guộc run rẩy đón chờ những trận đòn sấm sét.

Cụ Bá Khiêm vẫn đứng sừng sững bên bàn đá xanh. Cụ khẽ nâng tay phải lên, bàn tay khẳng khiu nổi rõ những đường gân xanh nhưng toát ra một uy lực trầm tĩnh lạ thường. Cử chỉ nhỏ ấy lập tức khiến mọi tiếng ồn ào tắt lịm, cả sân từ đường lại chìm vào im phăng phắc.

Cụ già chín mươi hai tuổi bước từng bước khoan thai lại gần Quý Thao. Cụ không quát mắng, cũng chẳng giơ gậy trúc lên trừng phạt, chỉ cúi xuống nhìn người cháu chi thứ bằng ánh mắt xót xa khôn xiết. Giọng cụ cất lên, trầm ấm, mực thước mà như giọt nước cam lộ tưới vào lòng chảo lửa:

“Các cháu, các chắt nghe lão già này nói đôi câu. Cây gỗ dâu mọc bên bờ sông Chu, trải qua mưa dập gió vùi có khi cong queo, vặn vẹo. Người thợ mộc tài hoa không vội vã vứt nó vào đống củi khô, mà đem hơ qua than ấm, lấy nhiệt dưỡng mềm rồi dùng nẹp uốn từng tấc một. Gỗ dâu uốn bằng lửa than, còn dạ người thì phải uốn bằng ân tình.”

Cụ dừng lại một nhịp, đưa mắt nhìn khắp lượt con cháu hai chi đang cúi đầu lắng nghe, rồi lại nhìn xuống Quý Thao: