Chương 17: Mái Ấm Bến Rạch

Gió sớm thổi lồng lộng từ phía vàm sông Tiền, cuốn theo vị chát ngọt của phù sa hòa cùng hương hoa bần nở rộ mé rạch Cái Cá. Cụ Lục Nguyệt Nga ngồi xếp bằng ngay ngắn trên chiếc chõng tre tróc nước sơn đặt trước hiên chòi lá ngập nắng ban mai. Đôi mắt trầm sâu của cụ khẽ nheo lại, ngấn một lớp sương mỏng lấp lánh khi dõi nhìn đám đông bà con lối xóm đang vây quanh hai đứa chắt gái.

Trên tay Hai Thêu, tấm bằng danh dự viền gấm thêu kim tuyến của quan chủ khảo tỏa sáng rực rỡ bên gói tiền thưởng cột dây lác. Bé Lành ôm chặt lấy cánh tay chị, cặp mắt tròn xoe ngời ngợi niềm tự hào, hai bím tóc đuôi sam lúc lắc theo từng nhịp nhảy cẫng. Bác Ba Đờn đứng bên cạnh, bắp tay rắn rỏi gõ nhịp chan chát lên sườn chiếc sọt tre, cười giòn tan:

— Cả xóm mình coi kìa! Manh áo bà ba nhuộm củ nâu bùn bến rạch đã giật giải Nhất Đấu xảo xứ Nam Kỳ! Từ rày sắp nhỏ bến sông này ngẩng cao đầu rồi nghen!

Tiếng hò reo, tiếng vỗ tay rầm rộ của những người thợ hồ, chị gánh cá và bạn chèo ghe vang dội cả một khúc rạch. Hai Thêu bẽn lẽn cúi đầu cảm tạ, rồi cô khẽ lách qua đám đông, tiến lại gần chiếc chõng, quỳ hai gối xuống đất và kính cẩn nâng tấm bằng cùng gói tiền lên trước mặt cụ cố:

— Thưa Bà Cố, con đem vinh dự này về dâng lên Bà Cố. Nhờ ơn dạy bảo nghiêm cẩn của Bà Cố, tiệm An Lạc mình mới có ngày hôm nay.

Cụ Nga đưa bàn tay nổi gân guốc, run rẩy vỗ nhẹ lên mu bàn tay rám nắng của chắt gái. Giọng cụ cất lên trầm đục, ấm áp mà rành rọt như chuông sành:

— Đứng dậy đi con. Được người ta khen, lòng dạ phải càng nhũn nhặn như ngọn lúa trổ đòng. Chiếc áo đoạt giải không phải để khoe tài khoe khéo, mà là để nhắc tụi con nhớ rằng cái đạo làm nghề cốt ở sự che chở cho thân phận lam lũ. Cầm lấy gói tiền thưởng này, con trích ra một phần mua thêm mấy súc vải thô mộc, còn dư bao nhiêu, lập cho qua một cái quỹ tương tế thuốc men. Quanh xóm Cái Cá mình, người nghèo đau ốm nhiều lắm, rủi có ai trúng gió lỡ chân, mình còn có đồng ra đồng vào mà tương trợ họ.

Hai Thêu nghe lời dặn dò thấu tình đạt lý thì rơm rớm nước mắt, dạ ran một tiếng dứt khoát.

Tiếng lành của tiệm An Lạc chẳng mấy chốc theo những chuyến đò dọc đò ngang lan khắp các nẻo đường sông rạch. Ngay giữa trưa hôm ấy, bóng nắng vừa đứng lại thì trước cửa chòi lá đã rụt rè xuất hiện bốn năm người thợ may trẻ tuổi. Bọn họ bận những manh áo vá chằng vá đụp, bàn tay chai sạn lấm lem vết dầu máy và vết kim đâm thâm tím. Một chàng trai trạc tuổi đôi mươi, đầu gối áo sờn rách, bước tới chắp tay hướng về phía cụ Nga:

— Thưa Cụ Cố, tụi con vốn là thợ phụ bên hiệu Kim Xuyến Các. Làm công bên đó cực nhọc ngày đêm, vừa may sai một tấc vải liền bị trừ lương, bỏ đói, nay bọn họ đưa máy hơi nước về đuổi hết thợ thủ công chúng con ra đường. Nghe danh tiệm An Lạc trọng chữ tâm, tụi con lặn lội tới đây, chỉ mong Cụ Cố và chị Hai Thêu rủ lòng thương cho tá túc, dạy cho chút nghề để kiếm chén cơm qua ngày.

Nhìn những gương mặt hốc hác, đôi mắt bơ vơ lạc lõng của đám trẻ, lòng cụ Nga chùng xuống xót xa. Cụ chống tay lên gối, chậm rãi nói với Hai Thêu:

— Hai nè. Nước sông Tiền mênh mông chở nặng phù sa, có bao giờ chối từ một con lạch nhỏ. Chòi lá mình tuy hẹp nhưng lòng người rộng thì che được cả gió bấc mưa dầm. Con ra bảo bác Ba Đờn chặt thêm mấy lùm dừa nước, dựng nối dài mái hiên sau rạch, lập nên cái Hội Tương Tế May Đo An Lạc. Đã cùng ăn hạt gạo xóm nghèo, thì san sẻ cho nhau manh áo, chén cơm và ngón nghề chân chính.

Lời dạy của cụ cố như làn nước mát tưới tắm tâm hồn những kẻ khốn cùng. Chỉ sau ba ngày, chiếc chòi lá nép mình mé rạch Cái Cá đã được cơi nới khang trang. Tiếng búa đóng cọc gõ nhịp cùng tiếng cười nói rộn rã xua tan đi vẻ ảm đạm thường nhật.

Dưới mái hiên lợp lá dừa nước còn thơm mùi nhựa mới, Hai Thêu cẩn trọng hướng dẫn từng người cách cầm cục phấn mộc vẽ lên thớ vải thô. Cô uốn nắn từng dáng đứng, rèn cho họ tính kiên nhẫn khi cầm sợi cuống sen bánh tẻ ngậm sương mai, khía nhẹ quanh thân rồi từ tốn kéo từng sợi tơ mảnh như tơ nhện.

— Mấy anh chị nhớ nghen, kéo tơ sen không được hấp tấp, vội vàng là tơ đứt ngang, — Hai Thêu vừa thị phạm vừa chỉ dẫn tỉ mỉ. — Lúc se chỉ trên ván ẩm, tay phải miết thật đều, rồi mới chuốt qua khối sáp ong rừng để sợi chỉ dẻo quánh, trơn bóng. Khi nẹp nách áo cho dân lao động, nhất định phải chêm miếng lá hẹ kép, đường chỉ phải giấu sâu vào nếp gấp, để người gánh gồng không bị cứa rát thịt da.