Chương 13: Tiếng gõ của bậc tiền nhân

Mùi rượu ngô nồng nặc phả qua bậu cửa xưởng theo từng nhịp thở dồn dập. Bố Mẩy sấn từng bước nặng trịch vào trong, đôi ủng nhựa dính bết đất đỏ giẫm nát lớp phoi bào mỏng mịn dưới chân. Gương mặt người đàn ông xám ngoét vì sương lạnh nhưng hai gò má đỏ gay, ánh mắt đùng đùng giận dữ quét một vòng rồi dừng bặt nơi góc bàn thợ.

“Mẩy! Về ngay!” Tiếng quát the thé như nêm sắt chém vào đá núi khiến cô bé co rúm lại sau lưng Pao. Người cha vung cánh tay gầy guộc chực túm lấy cổ tay con gái lôi đi. “Mày trốn ở cái xó bụi bặm này làm trò gì? Tao nhận tiền cọc trâu của người ta rồi! Con gái vùng cao chỉ cần biết thêu thùa, làm nương rồi về nhà chồng cho yên phận. Vẽ vời với ba cái trò đục đẽo vớ vẩn này có mài ra thành ngô thành gạo nuôi nổi cái bụng không?”

Mẩy òa khóc, hai bờ vai nhỏ run bần bật. Pao đứng chắn phía trước, hai bàn tay nắm chặt, lồng ngực phập phồng kìm nén. Ở góc bên, Cư cúi gục đầu cạnh khúc dầm nghiến nứt toạc, ngón tay bấu chặt mép bàn như muốn vỡ vụn.

Từ phía bếp trấu âm ỉ khói thơm mùi vỏ quế, cụ Lập chậm rãi buông thanh cời lửa. Tà áo chàm giản dị khẽ lay động theo từng bước chân ung dung, đĩnh đạc của người thợ già. Cụ nhẹ nhàng bước tới khoảng trống giữa hai bên, đưa bàn tay rắn chắc đỡ lấy cổ tay đang vung lên của người cha say rượu. Lực tay cụ không mạnh nhưng trầm tĩnh và vững chãi lạ lùng, khiến gã đàn ông khựng lại giữa chừng.

“Bác Giàng, lặn lội qua mấy triền dốc đá trong cữ rét này buốt lắm.” Giọng cụ Lập trầm ấm, rành rọt từng tiếng như dòng nước suối đầu nguồn chảy qua kẽ đá. “Chuyện con trẻ còn dài. Mời bác lại đây ngồi xuống chiếc ghế thông này, uống với già này một bát nước chè rừng cho ấm cái bụng đã.”

Ánh mắt đôn hậu mà sâu thẳm của bậc cao niên dường như có uy lực vô hình. Bố Mẩy hậm hực thở hắt ra một hơi cay xè mùi men, nhưng trước vẻ điềm đạm ấy, ông ta đành gượng gạo ngồi xuống mép chiếc ghế băng gỗ thông mộc mạc. Bát chè rừng vàng óng, bốc khói nghi ngút được cụ Lập đặt nhẹ nhàng trước mặt người cha.

Không vội vàng phân bua hay trách móc, cụ Lập từ tốn cúi người nhặt cuốn sổ vẽ rơi dưới sàn. Cụ lấy vạt áo chàm cẩn thận phủi sạch bụi cưa bám trên mép bìa bọc vải thêu, rồi lật từng trang, đặt ngay ngắn lên mặt bàn trước ánh nhìn còn vằn tia máu của người cha.

Đó là những nét vẽ bằng mực đen sắc sảo và chì màu tỉ mỉ. Từng họa tiết hoa văn thổ cẩm người Mông – từ cánh hoa chuối rừng, mắt chim công đến hoa văn rùa thần che chở mùa màng – đều được Mẩy cách điệu khéo léo thành những khớp mộng gỗ hình học chuẩn xác, dự tính ghép nổi trên vòm trần của không gian đọc sách.

“Bác Giàng nhìn xem,” cụ Lập ôn tồn chỉ ngón tay gầy guộc lên từng đường nét. “Đôi tay của cháu Mẩy không chỉ biết cầm kim thêu váy áo. Cháu nó biết đem cái hồn, cái đẹp của đồng bào mình đưa vào từng thớ gỗ. Bản vẽ hoa văn này, thợ mộc lành nghề dưới xuôi có khi còn phải chịu thua. Bác nỡ lòng nào tước đi đôi tay tài hoa ấy khi nó vừa mới kịp chớm nở?”

Bố Mẩy liếc nhìn những hình vẽ quen thuộc của dân tộc mình được xếp đặt tinh xảo, bàn tay cầm bát nước khẽ run rẩy. Đôi mắt người cha thoáng chốc chùng xuống, vẻ hung hãn dần nhường chỗ cho sự ngỡ ngàng, bối rối.

Đúng lúc đó, cụ Lập quay sang góc xưởng, điềm tĩnh rút cây thước kẻ gỗ pơ-mu dài năm mươi phân từ rãnh then chiếc hòm thông. Cụ bước lại gần thanh dầm gỗ nghiến vừa bị Cư nện nứt toạc. Đặt sống thước pơ-mu thẳng tắp dọc theo vết rách dài hơn hai tấc, cụ gõ nhẹ đầu thước xuống mặt gỗ đanh chắc, phát ra những tiếng “cốc… cốc…” giòn giã.

“Bác Giàng trông đấy,” cụ Lập cất giọng trầm tư, ánh mắt bao dung lướt qua ba đứa trẻ đang nín thở dõi theo. “Thanh xà gỗ nghiến già này vừa bị một nhát vồ sai góc làm nứt toác. Người không hiểu nghề sẽ bảo nó hỏng, đem vứt vào đống củi đun. Nhưng gỗ rừng cũng như con người, sinh ra trên đá tai mèo chịu gió rét nên thớ vặn, mắt dày, khó tránh khỏi những lúc rạn nứt hay lầm lỡ. Người thợ mộc thương gỗ sẽ không bao giờ vứt bỏ. Chỉ cần một chiếc mộng cá bằng gỗ già đục khéo, nêm chặt hai bên mép nứt rồi chêm chốt tre cẩn thận, thanh xà này không những đứng vững mà còn chịu lực bền chắc gấp đôi ban đầu.”