Chương 5: Ngọn Lửa Âm Ỉ

Dưới ánh đèn dầu leo lét bám vách đá, cai Đắc vẫn sững sờ chôn chân tại chỗ. Bộ mặt lưỡi cày rỗ hoa của gã xám ngoét, đôi môi mỏng giật giật từng cơn như muốn quát tháo lấy lại oai phong nhưng cổ họng chỉ phát ra những tiếng ằng ặc đứt quãng. Cụ Ba Trình thu cây thước thợ bằng gỗ nghiến lại, giắt gọn vào dải lưng gai, ánh mắt điềm tĩnh mà sắc như dao quét thẳng qua mặt gã cai:

“Thầy cai thấy đấy, vỉa than lõi rỉ hơi độc, ba mạng người vừa suýt bỏ xác dưới đáy hào. Nếu không trám bùn giữ vách và cắm phên nứa rẽ gió, hơi độc ứ lại bốc lên nóc lò thì kíp này chẳng ai còn bước nổi lên mặt đất. Thầy muốn bảo toàn cái ghế ăn chia với quan lớn Renard thì liệu mà đốc thúc thợ chống thêm cọc gỗ lim, đừng ép bửa bừa vào vỉa cát kết nữa.”

Cai Đắc nuốt nước bọt cái ực. Cặp mắt ti hí của gã đảo quanh vách bùn trát kín mít và ba phu thợ vừa hồi tỉnh đang thở dốc, rồi gã lấm lét cúi nhặt cây roi gân bò ngâm dầu rơi dưới chân. Không dám thốt thêm một lời đe nẹt, gã lùi lũi quay lưng, bước chân vội vã giẫm lạo xạo trên đá dăm hướng về phía đường xe goòng chính.

Tai qua nạn khỏi trong đường tơ kẽ tóc, kíp thợ tầng âm bốn mươi dìu nhau rời khỏi lòng hầm nồng nặc mùi phèn. Cu Sắn cùng hai phu lực lưỡng cõng thằng Đượm cùng hai thợ bị nạn leo từng bậc thang gỗ dốc đứng lên miệng lò, bước ra ngoài trời đêm vịnh Bái Tử Long.

Gió biển thổi ào ạt mang theo hơi muối mằn mặn xua tan bầu không khí ngột ngạt dưới lòng đất. Dọc con đường mòn phủ đầy xỉ than dẫn về xóm lán Tro, tin tức lão phu Ba Trình dùng bùn sét pha vôi tôi ép bạt luồng khí tử thần và tay trần giằng giật ba mạng phu khỏi tay diêm vương đã nhanh chóng lan truyền khắp các lán trại. Dưới những mái gồi xiêu vẹo lập lòe ánh lửa bếp trấu, hàng trăm cặp mắt trũng sâu, lem luốc bụi than đổ dồn về phía bóng lưng hơi còng của cụ Ba Trình. Không còn là cái nhìn thương hại dành cho một lão già còm cõi sắp kiệt sức theo lệ thường nơi đáy mộ than, trong ánh mắt những người phu cùng khổ rực lên niềm kính trọng sâu xa, như thể họ vừa tìm thấy một người cha già đủ sức chở che số phận trôi nổi của mình.

Vừa bước qua ngạch cửa căn lán rách, Cu Sắn đột ngột buông phịch đôi quang gánh xuống đất rồi quỳ sụp dưới chân cụ Ba Trình. Chàng trai mười chín tuổi dập đầu sát nền đất nện ẩm ướt, hai vai rung lên bần bật:

“Bố Ba! Con… con đội ơn bố nghìn lạy! Thằng Đượm cùng làng với con ở Thái Bình, mẹ nó gửi gắm nó cho con trước ngày ký giao kèo mộ phu ra đất than này. Chiều nay không có bàn tay và cây thước của bố cứu mạng, con chẳng còn mặt mũi nào nhìn bà con dưới quê nữa. Từ nay mạng này của con là của bố, bố bảo con nhảy vào vạc dầu hay khoét đá dưới đáy biển, con cũng không chối từ nửa lời!”

Cụ Ba Trình cúi người, đôi bàn tay gầy guộc nhưng ấm áp và rắn rỏi nâng bắp tay vạm vỡ của Cu Sắn kéo đứng dậy. Cụ nhìn thẳng vào mắt chàng trai trẻ, giọng trầm ấm:

“Đứng lên đi, chú mày. Mạng con người là vốn quý nhất trên đời, phu mỏ chúng ta chung một kiếp gông cùm, thấy chết không cứu sao đành. Già này không cần chú mày liều mạng, chỉ cần nhớ lấy bài học dưới lò: muốn sống sót thì không thể chỉ cậy vào sức trâu mộng, phải mở mắt mà nhìn hướng gió, lắng tai mà nghe tiếng đá cựa mình.”

Cu Sắn quệt dòng nước mắt đen nhẻm than trên má, gật đầu lia lịa như nuốt từng lời.

Đêm càng về khuya, sương muối phủ trắng xóa bãi xỉ than ngoài bờ vịnh. Đám phu trong lán sau một ngày cày ải kiệt sức đều đã chìm vào giấc ngủ mê mệt, tiếng ngáy xen lẫn tiếng rên vì đau nhức xương khớp vang lên đều đặn. Bên góc lán tối, một bóng người mảnh khảnh rón rén bước lại gần ổ rơm của cụ Ba Trình.

Là thầy giáo Sanh. Anh tháo cặp kính cận buộc dây dù lau vội vào vạt áo, đôi mắt sáng rực nhìn cụ già đang ngồi tỉ mẩn kiểm tra từng vạch khắc trên cây thước gỗ nghiến dưới ngọn đèn hạt đỗ:

“Cụ Ba, cháu không tài nào chợp mắt nổi. Cả buổi tối nay, cháu cứ nghĩ mãi về ba tấm phên nứa cụ cắm chéo bốn mươi lăm độ ở ngã ba hào gió. Đó là nguyên lý chênh lệch áp suất để tạo luồng đối lưu cưỡng bức, đúng không cụ? Người làm nghề mộc hay phu than thông thường dẫu lão luyện đến đâu cũng chỉ biết bịt khe hở, không thể tính toán chính xác góc mở của vách phân luồng để đẩy khí nặng xuống rãnh nước tài tình như vậy được.”

Cụ Ba Trình khẽ nhếch môi, ánh mắt thấu suốt nhìn xoáy vào chàng trai trẻ. Cụ không vội trả lời mà cầm một mẩu than vụn vạch ba đường song song trên nền đất:

“Chú Sanh, chú nhìn xem. Nếu địa tầng mỏ Kế Bào tầng âm bốn mươi là vỉa cát kết kẹp sét kết nằm nghiêng hai mươi độ về phía nam, thì khi áp lực vỉa than lõi bị bửa ra, khí tử thần nhẹ hơn không khí sẽ dồn tụ vào đâu?”