Chương 6: Vạch Thước Gỗ Nghiến

Hơi ấm từ ba bàn tay siết chặt nơi góc lán Tro như truyền thêm sinh khí cho lồng ngực già nua của cụ Ba Trình. Bên ngoài, gió biển thổi ràn rạt qua rặng phi lao, từng hạt xỉ than đập lách tách vào mái lá gồi xiêu vẹo.

Cụ Ba từ từ buông tay, cúi xuống gạt nhẹ lớp tro mịn trên bếp than con, để lộ ánh than hồng le lói. Rút cây thước thợ bằng gỗ nghiến giắt ngang hông ra đặt lên đùi, cụ nhìn hai gương mặt trẻ đang chăm chú dõi theo từng cử chỉ của mình. Gỗ nghiến sẫm màu, bóng loáng nhờ mồ hôi và bụi than qua nhiều năm tháng, từng vạch ly vạch tấc khắc chìm sắc lẹm dưới ánh than đỏ.

Từ trong túi áo bà ba rách tơi tả, cụ gỡ ra một sợi tơ tằm mỏng manh, dài chừng một tấc, buộc cẩn thận vào mấu khắc đầu tiên của cạnh thước.

“Hai đứa nhìn cho kỹ,” cụ Ba cất giọng trầm ấm, thì thầm vừa đủ nghe. “Cái thước này ở ngoài đời là đồ thợ mộc dựng nhà, nhưng dưới đáy lò tầng âm bốn mươi, nó là mắt, là tai của chúng ta. Sợi tơ tằm này cực nhẹ, chỉ cần luồng khí chuyển động bằng một phần mười bước chân người đi, nó liền lay động. Khi tơ nghiêng một góc bao nhiêu ly so với thân thước, già sẽ tính ra được vận tốc luồng gió ngầm lướt qua cửa vách.”

Cu Sắn tròn xoe mắt, ghé sát mũi ngửi sợi tơ rồi đưa ngón tay thô ráp chạm khẽ vào thân gỗ:

“Bố Ba khéo thật đấy! Ban ngày con chỉ thấy bố cầm thước đo đo ngắm ngắm vách đá, tưởng bố xem đá có bị kênh để chêm gỗ chống lò, ai ngờ lại đong được cả gió trời luồn trong ruột đất.”

Sanh đẩy nhẹ gọng kính cận buộc dây dù, ánh mắt bừng lên vẻ khâm phục của người từng học cơ học chất khí:

“Đây là nguyên lý đo chênh lệch áp suất bằng góc lệch quả dọi, nhưng cụ đã giản lược thành sợi tơ và vạch ly của thước mộc! Thưa cụ, dưới lò gió quẩn tứ phía, làm sao mình phân biệt được đâu là gió tươi, đâu là hơi tử thần?”

“Gió tươi nặng hơn, mát và có hơi muối biển, sợi tơ sẽ rủ là là sát mặt vỉa,” cụ Ba giải thích, bàn tay gầy khẽ nâng đầu thước lên làm mẫu. “Còn khí mỏ nhẹ hơn, nóng rẫy, bốc cuồn cuộn lên vòm lò, sợi tơ sẽ bị hất ngược lên nóc. Mai vào ca, Sắn lo việc bửa than che mắt thằng cai Đắc. Chú Sanh đi sau gánh sọt, chuẩn bị sẵn mấy mảnh mo cau khô giắt kín trong cạp quần. Già đọc vạch ly đến đâu, chú phải khắc sâu vào đầu, đợi lúc vắng bóng cai thì lấy mẩu than vụn vẽ lại sơ đồ từng ngách lò lên mặt mo cau.”

Sanh gật đầu quả quyết:

“Cháu nhớ rồi. Mo cau dẻo, giấu trong đũng quần lính khố xanh có khám người cũng không sờ thấy được.”

Sáng hôm sau, tiếng kẻng sắt đầu ga mỏ khua vang chói gắt xé tan sương mù bãi than. Dòng phu mỏ lũ lượt kéo nhau xuống cửa lò số 3 như đàn kiến chui vào lòng đất.

Dưới đáy tầng âm bốn mươi, không khí đặc quánh, oi nồng mùi phèn và khói đèn dầu. Cai Đắc lặc lè bước đi giữa đường lò chính, tay lăm lăm cây roi gân bò ngâm dầu, đảo mắt dòm ngó từng tốp thợ. Nhưng hễ chạm phải ánh mắt trầm tĩnh của cụ Ba Trình, gã cai lại lúng túng giật giật ria mép, ngón tay vô thức siết chặt cán roi rồi vờ quay sang quát tháo những phu lò khác. Nỗi kinh hãi sau sự cố xì khí hôm trước vẫn còn in đậm trong đáy mắt gã.