Chương 3: Tiếng gió êm của quạt con cóc

Bàn tay gầy gò của cụ Đôn Khắc Thọ khẽ nới lỏng khỏi chiếc mỏ lết, rồi cụ chậm rãi đặt chiếc kìm mỏ nhọn xuống mảnh giẻ lau loang lổ dầu mỡ trên mặt bàn gỗ.

Ngay trước mắt cụ, dưới chân cầu thang dẫn lên dãy nhà bốn tầng, bầu không khí oi nồng quánh đặc như vừa bị châm ngòi nổ. Quân đang sấn từng bước nặng trịch tới chân bậc xi măng, hai nắm đấm nổi gân cuồn cuộn. Phía trên chiếu nghỉ, Toàn vừa giật bung then cài cửa gỗ, mặt đỏ gay gắt, hai mắt long sòng sọc lao xuống với vẻ liều lĩnh của một kẻ bị dồn vào chân tường. Tiếng bước chân rầm rập xen lẫn tiếng trẻ con khóc thét từ căn phòng tầng hai xé toạc khoảng sân chung.

— Hai anh dừng chân lại.

Giọng cụ Đôn cất lên. Không gắt gỏng, không quát tháo, thanh âm trầm ấm và đĩnh đạc của người thợ già đại thọ vang lên rõ mồn một giữa tiếng gầm gừ của cục nóng điều hòa trên cao. Nó như một nhát búa cao su gõ chuẩn xác vào chốt hãm, chặn đứng hai cơn thịnh nộ bốc hỏa.

Quân khựng lại, bắp tay đang gồng cứng khẽ chùng xuống. Toàn vừa đặt chân xuống bậc thang cuối cùng cũng sững người, ngực phập phồng dữ dội dưới lớp áo thun đẫm mồ hôi. Cả hai nhìn về phía bóng áo nâu sờn đang tĩnh tại ngồi dưới tán bàng rợp bóng.

— Lại đây ngồi với tôi chén nước. — Cụ Đôn đưa mắt nhìn hai người thanh niên, ánh nhìn bao dung mà nghiêm nghị. — Chuyện đâu còn có đó. Đàn ông đầu đội trời chân đạp đất, việc trong nhà chưa êm mà đã toan vung tay với lối xóm thì giải quyết được cái gì?

Quân thở hắt ra một hơi hậm hực, liếc xéo Toàn rồi vùng vằng bước lại chiếc ghế nhựa con cạnh bàn thợ. Toàn đứng chôn chân mất vài giây, nghe tiếng con gái khóc nấc trên tầng hai mà lòng như lửa đốt, nhưng trước vẻ điềm tĩnh của bậc cao niên chín mươi tám tuổi đời, anh đành cắn môi, lầm lũi tiến lại kéo chiếc ghế gỗ mộc ngồi xuống mé đối diện.

Cụ Đôn không vội trách mắng ai nửa lời. Cụ nghiêng chiếc ấm tích bọc trong giỏ giằng tre mục, thong thả rót ra hai bát sành men da lươn. Dòng nước chè xanh sóng sánh, thơm ngát mùi lá tươi được hãm bằng nước múc từ bể ngầm rêu phong mát rượi, khẽ bốc lên làn khói mỏng dịu nhẹ.

— Uống đi. Nước bể ngầm sâu lòng đất, mát lành lắm, uống một ngụm cho hạ hỏa trong người đã.

Toàn ngập ngừng bưng bát sành lên, nhấp một ngụm. Ngụm nước chè như ngấm dần, vẻ căng thẳng trên gương mặt sạm đen của người cha trẻ thoáng giãn ra, nhịp thở nơi lồng ngực cũng bớt đi phần dồn dập. Quân cũng ngửa cổ nốc cạn một hơi dài, rồi đặt mạnh chiếc bát xuống bàn, quệt mu bàn tay dính vệt luyn đen thui ngang cằm.

Lúc bấy giờ, cụ Đôn mới với tay lấy chiếc quạt con cóc đặt ở góc bàn. Chiếc quạt cổ lỗ sĩ có lớp vỏ nhựa màu xanh rêu đã phai sương gió, lồng sắt bảo vệ nan thưa để lộ bộ cánh ba tiêu bằng nhựa dẻo trong suốt. Đây là món đồ cụ vừa tỉ mỉ căn chỉnh lại từng vòng bi, tra dầu máy vào ổ bạc đồng thau suốt buổi ban trưa.

Cụ cắm phích điện vào ổ cắm chuyền kéo từ vách tường ra.

Một tiếng “tách” nhỏ vang lên êm ái. Không hề có tiếng rè rè rung lắc hay tiếng rít chói tai của máy móc quá tải, trục quạt bắt đầu xoay tròn tít mù. Chiếc quạt con cóc quay êm ru, cánh quạt cắt vào không khí nhẹ nhàng tựa như một tiếng thở phào. Luồng gió mát lành, tự nhiên và khô ráo lập tức thổi bạt đi hơi nóng ngột ngạt đang bốc lên từ nền sân xi măng nứt nẻ, phả vào gương mặt đầm đìa mồ hôi của hai người trẻ tuổi.

Cụ Đôn nhìn cánh quạt quay đều, khẽ chỉ tay vào trục động cơ đang vận hành tĩnh lặng:

— Hai chú mày nhìn xem. Cái quạt con cóc này sản xuất từ thời bao cấp, linh kiện cơ khí thô sơ, cũ kỹ lắm rồi. Nhưng nếu mình biết lựa chiều, biết tra một giọt dầu đúng lúc, chỉnh cái bạc đồng cho thật cân thì nó quay cả ngày vẫn êm ả, mang lại gió mát cho người ta. Máy móc vận hành nhờ sự ăn khớp, người với người sống cùng một con ngõ cũng vậy. Càng bức bối, càng gắt gỏng va vào nhau chan chát thì chỉ tổ làm gãy then, cháy máy.

Toàn cúi gầm mặt, hai ngón tay siết chặt lấy vành bát sành. Anh nhìn sang Quân, rồi nhìn luồng gió mát đang thổi bay những sợi tóc bạc của cụ già, nỗi xấu hổ bắt đầu len lỏi vào tâm trí.

Cụ Đôn quay sang phía Quân, giọng cụ thong thả nhưng rành rọt:

— Chú Quân này, tôi biết chú kiếm sống bằng nghề sửa xe tất bật từ sáng đến tối. Nhưng con ngõ này bề ngang chỉ có hơn hai mét, là lối đi chung của mấy chục con người. Mấy cái khung vành xe với lốp hỏng, chú chịu khó xếp gọn gàng vào khoảng trống dưới gầm cầu thang chung đằng kia. Vừa phong quang lối đi cho bà con, vừa tránh để người đi làm về va quệt lúc trời tối. Làm nghề cơ khí, cái tâm nó phải nằm ở sự chu đáo, ngăn nắp trước đã.