Chương 10: Mộng Én Trục Nghiến

Đào Thế Doanh siết chặt mảnh giẻ tẩm nhựa thông trong lòng bàn tay, mũi ngửi thấy mùi khét lẹt nồng nặc còn vương lại trên từng sợi vải thô. Chân trái hơi nhói buốt khi anh dồn sức đứng thẳng, ánh mắt quét qua hàng rào tre gai bị bẻ gãy một góc.

Cụ Cửu Thiện chống gậy trúc đầu bịt đồng chầm chậm bước tới, nhìn mảnh giẻ đen đúa trên tay Doanh rồi nhìn đống tro tàn của lán tre vừa dập tắt, chòm râu cước khẽ rung lên vì giận dữ:

— Đúng là lũ táng tận lương tâm! Chúng sợ dân làng có nước, sợ khế ước nợ thành đống giấy lộn nên mới giở trò đê hèn này!

— Bác Cửu chớ nóng, — Doanh nhẹ nhàng gói mảnh giẻ cháy dở vào mảnh vải điều vắt bên hông, giọng trầm tĩnh nhưng đanh thép — cháu nghĩ mảnh giẻ này sẽ là chứng cứ rành rành chờ ngày đưa ra công đường. Chúng càng muốn triệt đường sống, ta càng phải làm cho xong mười hai bờ xe nước. Lán cháy thì dựng lại, tro bụi bến bãi quét đi là sạch, chỉ có lòng người cùng hướng mới là rầm cột vững nhất.

Lời nói của Doanh như gạt phăng đi nỗi hoang mang vừa manh nha sau cơn hỏa hoạn. Đám tráng đinh và thợ mộc đứng vây quanh siết chặt chuôi búa, ánh mắt bừng lên ngọn lửa căm hờn và quyết tâm sắt đá. Dưới sự điều phối của Cụ Cửu Thiện, tiếng mõ tre lại vang lên giòn giã. Người quét dọn than tro, người cắm thêm cọc rào tre gai, người vót chông gài quanh các điếm canh mới dựng. Chỉ sau một tuần trà, bến sông Trà lại rực đỏ ánh đuốc, tiếng người í ới gọi nhau thi công thâu đêm suốt sáng để bù đắp thời gian đã mất.

Doanh chống cây gậy tre đực bước tới giàn giáo dựng quanh súc gỗ nghiến đại thụ thứ nhất. Thân gỗ dài hơn hai trượng, đường kính hơn hai thước nằm sừng sững bên mép cát như một con cự thú đang ngủ vùi. Vỏ cây xám mốc còn vương chút phù sa đã được thợ xẻ cạo sạch, để lộ lớp thịt gỗ nâu thẫm, đanh chắc như gang nguội.

Gạt chiếc gậy tre sang một bên sàn giàn giáo, Doanh đứng vững bằng chân phải, chân tật hơi gập lại tì vào thanh luồng làm điểm tựa. Anh cầm chiếc đục bạt bản rộng ba tấc, tay kia vung chiếc vồ đẽo bằng gỗ lim đanh chắc.

Cốc… cốc… cắc!

Tiếng đục đẽo vang lên giòn giã, nhịp nhàng như nhịp thở của người thợ dạn dày sương gió. Từng lát dăm gỗ nghiến dày bản, thơm nồng vị chát ngọt bay rào rào xuống bãi cát. Dưới lưỡi đục sắc ngọt của Doanh, từng gờ lồi lõm trên thân cây đại thụ dần biến mất. Anh gọt tỉa từng thớ gỗ cẩn trọng, biến thân cây thô nhám thành một trục cái tròn đều tăm tắp, hai đầu ngõng trục thuôn gọn và phẳng phiu như được tiện bằng khuôn đồng.

Đến canh hai, mồ hôi túa ra như tắm ướt đẫm manh áo nâu sồng của Doanh. Anh dừng tay, khẽ cúi mình miết lòng bàn tay thô ráp đầy vết sẹo dọc theo sống lưng thân gỗ. Khi những ngón tay chạm vào thớ thịt mịn màng của gỗ nghiến, thức hải của Doanh chợt bừng sáng. Những ký tự cổ mộc khẽ lay động, rọi rõ từng đường thớ gỗ xoắn ốc ẩn sâu bên trong. Các đường vân chịu tải hiện lên rõ mồn một như mạch máu, chỉ rõ những điểm nút chịu lực vặn xoắn dữ dội nhất một khi guồng nước đối mặt với dòng cuộn xiết sông Trà.

Doanh nhúng ngọn bút lông vào bát mực tàu, dùng thước tầm dây gióng lấy mực tim trục, vạch ra những đường chỉ đen thẳng tắp chia đều chu vi thân gỗ thành các khoảng đều nhau tăm tắp.

Anh đổi sang chiếc đục vũm bằng thép rèn, bắt đầu khoét những lỗ mộng đuôi én đầu tiên quanh thân trục. Mộng én chính là linh hồn của trục cái bờ xe nước. Miệng mộng thu hẹp đúng một tấc hai phân, nhưng đáy mộng lại nở rộng ra hai tấc, sâu đúng ba tấc rưỡi, hai vách bên vát chéo một góc nghiêng hoàn hảo theo thế chêm cài. Mỗi nhát đục hạ xuống đều chuẩn xác từng phân ly, không thừa một sợi xơ, không thiếu một kẽ hở.

Doanh hiểu rõ cái lý của cổ nhân cài cắm trong thế mộng này: khi chân nan hoa cắm vào và đóng then khóa, sức nước dồn vào càng lớn thì ngàm én lại càng bóp nghẹt lấy chân nan, biến toàn bộ khung giàn thành một khối liên kết vững như bàn thạch, ngàn cân đè nặng cũng không thể bung rời.