Chương 14: Đối Chất Bến Sông

Tiếng phán đanh thép của Quan Huyện Tạ Lương như nhát búa nện vào bầu không khí oi nồng nơi bãi cát bồi. Hơn mười tên sai nha lăm lăm đao trượng, xích sắt đứng im phăng phắc. Sau lưng Doanh, Đại Lực nghiến chặt quai hàm, còn bà con xóm bãi nín thở trước hai chữ “chém đầu” vừa thốt ra từ miệng quan phụ mẫu.

Lý Cương đứng bên cạnh vội chắp tay cúi rạp người, cất giọng the thé: — Đại nhân anh minh! Tên thợ mộc tàn phế này cậy chút tài mọn, dám tự tiện cắm cọc cản trở mạch nước Hoàng triều. Tội trạng rành rành, cúi xin ngài hạ lệnh chém đầu thị chúng để răn đe lũ cùng đinh ngỗ nghịch!

Đứng trước uy nghi của huyện lệnh và những lời đâm thọc độc địa, Đào Thế Doanh không hề nao núng. Dù chân tật nhức buốt khi dồn lực lên thanh gậy tre đực, tấm lưng gầy của anh vẫn thẳng tắp. Doanh cung kính cúi đầu: — Thảo dân Đào Thế Doanh bái kiến quan lớn. Lời ngài dạy rất phải, luật đê điều nghiêm như núi, kẻ nào đắp đập ngăn sông làm ngập úng thượng du ắt phải đền mạng. Nhưng xin quan lớn mở lượng soi xét cho lòng dạ con dân xóm bãi.

Nói đoạn, Doanh mở bọc vải điều bên hông, cẩn trọng rút xấp đồ bản vẽ bằng mực tàu trên giấy dó bồi hai lớp dâng lên trước mặt Tạ Lương: — Bẩm quan lớn, đây là đồ bản mười hai cỗ guồng bờ xe nước mà thảo dân cùng bà con ngày đêm trăn trở. Kính xin ngài xem qua.

Tạ Lương khẽ cau mày, đón lấy xấp giấy dó. Vừa mở ra, ánh mắt vị Tri huyện bỗng thoáng vẻ kinh ngạc. Từng đường mực tàu đen nhánh vạch rõ kết cấu khung sườn, góc nghiêng gàu múc và gối đỡ đôi chữ A đều chuẩn xác từng phân ly, ngay ngắn và rành mạch lạ thường.

Doanh hướng mắt về phía cỗ guồng sừng sững bên mép nước, cất giọng sang sảng: — Thảo dân kính trình quan lớn, người xưa đắp đê ngăn sông là chặn dòng bắt nước dừng lại ắt sinh dềnh ứ. Nhưng bờ xe nước này hoàn toàn ngược lại. Xin ngài nhìn xuống chân cỗ guồng: trục gỗ gác trên đôi trụ sến cắm sâu vào đá ngầm, vành guồng chỉ chấm nhẹ vào mặt nước chừng ba thước. Lòng sông Trà bên dưới sâu hơn trượng rưỡi vẫn thông suốt thênh thang, tôm cá lội qua không hề vướng víu.

Doanh bước tập tễnh lại gần mép sóng, chỉ tay vào những nan tre luồng đang chém nước giòn giã: — Mười hai nan cản này được vát mỏng ba phân, uốn khum lòng máng và đặt nghiêng đón dòng chảy xiết. Chúng không cản nước, mà mượn sức đẩy tự nhiên của dòng nước mặt để tự quay tròn. Nước đẩy nan tre, nan tre xoay trục gỗ, đưa ba mươi sáu gàu bương múc dòng nước ngọt dâng ngược lên lưng chừng vách Bàn Than rồi trút vào máng ngửa. Nước cứu một nghìn mẫu ruộng khô hạn, còn chín phần mười con nước sông Trà vẫn xuôi dòng về biển lớn, không hề dâng cao ngập úng thượng nguồn dù chỉ nửa tấc!

Nghe Doanh giải trình rành rọt, Lý Cương giãy nảy xấn tới, the thé quát: — Ngươi giảo hoạt chối tội! Dựng giàn gỗ to như gian nhà giữa sông mà dám bảo không cản nước? Mai này lũ về rác nghẽn dòng, vách đá sụp lở thì cả tổng Cổ Lũy chìm trong biển nước! Đại nhân chớ nghe lời gã cùng đinh!

Tạ Lương giơ tay áo cắt ngang lời Lý Cương. Ông chăm chú nhìn những đường gân nước cuộn quanh bệ đá, trầm giọng hỏi Doanh: — Thầy mộc, ngươi nói nghe xuôi tai lắm. Nhưng sông Trà mùa này chảy xiết, lực đẩy ngàn cân. Cọc gỗ cắm ghềnh đá ắt tạo xoáy ngầm khoét rỗng chân đá Bàn Than, gây sạt lở bờ bãi. Điểm này ngươi tính thế nào?

Doanh mỉm cười điềm đạm, ánh mắt sáng quắc: — Bẩm quan lớn, trăm nghe không bằng mắt thấy. Thảo dân xin làm một phép thử nhỏ để quan lớn cùng bà con tận tường. Chú em Đại Lực, lấy cho tôi hai quả phao gỗ sơn vôi trắng ở lán ra đây!

Đại Lực thoăn thoắt mang phao lại. Doanh bước ra mõm đá nhô sát dòng xiết, cẩn trọng thưa: — Quả phao thứ nhất thảo dân thả vào luồng nước hoang ngoài xa, nơi chưa dựng bờ xe nước. Xin ngài nhìn xem thế nước ra sao.

Doanh buông tay. Quả phao trắng lập tức bị dòng xoáy cuốn phăng, va đập dữ dội vào gờ đá rồi chìm nghỉm trong hốc xoáy ngầu đục trước khi trồi lên tít hạ lưu.

— Luồng nước hoang không bị ghìm giữ, đâm thẳng vào chân vách tạo hàm ếch khoét sâu, chính là mầm họa sạt lở bao đời nay, — Doanh từ tốn nói tiếp rồi giơ quả phao thứ hai lên — Còn đây, thảo dân thả ngay trước nan cản cỗ guồng.

Quả phao thứ hai chạm nước, trôi theo dòng xiết hướng vào guồng quay. Vừa đụng vào nan cản vát cong, sức nước rẽ đôi: một phần đẩy vành guồng xoay tới, một phần bị nan tre xé bọt êm ả. Quả phao trắng lướt nhẹ qua kẽ nan, dập dềnh trôi xuôi theo lạch nước phẳng lặng mà không hề bị hút vào lòng xoáy ngầm.