Chương 23: Gạo Thơm Trăm Năm

Cụ Chử Đình Luân khẽ đặt chén trà sen xuống chiếc bàn con kê ngoài hiên, mắt vẫn dõi theo bóng lưng đôi trẻ đang sóng bước bên rặng tre ven bãi bồi. Ánh trăng vằng vặc dát bạc lên mặt sông Hồng, tiếng sóng vỗ ì oạp vào mạn thuyền như lời ru ngàn đời của đất mẹ. Trong làn gió đêm ngạt ngào hương phù sa non, nụ cười an nhiên đọng lại trên gương mặt hằn sâu những nếp nhăn năm tháng của bậc lão thợ. Đêm hội hoa đăng dần lắng xuống, nhưng ngọn lửa thiêng của đạo nghề đã tìm được chốn nương náu vững bền nhất: lòng người thuận hòa và nghĩa tình son sắt.

Thấm thoắt ba năm trôi qua.

Bến sông Diên Cối vào độ đầu thu tấp nập thuyền bè khắp các trấn đổ về chen chúc. Buồm nâu san sát rợp một góc trời, cờ ngũ sắc bay phần phật trên mũi thuyền chở nặng những vành cối tre nện đất và từng bao gạo tiến triều căng mẩy xuôi ngược đi muôn ngả. Từ ngày các phường cối vệ tinh khắp xứ Sơn Nam cùng chung sức theo khuôn phép bí truyền, kho quân lương triều đình nơi bờ cõi luôn đầy ắp những hạt ngọc thực vẹn nguyên phôi mầm. Bách tính khắp các vùng châu thổ không còn lo cảnh thóc gạo để lâu bị chua nát hay ẩm mốc trong chum vại như thuở cỗ máy sắt ngoại bang còn tác oai tác quái.

Hôm nay lại đúng vào ngày vui lớn nhất của làng Diên Cối. Tiếng pháo tép lách tách nổ giòn giã từ đầu ngõ, hòa trong tiếng cười rộn rã của bà con xóm thợ. Đám cưới của Minh Viễn và Mai Nương được tổ chức tưng bừng khắp sân đình, kết mối duyên lành keo sơn giữa nghiệp đoàn thợ cối Diên Cối và liên minh thu mua thóc của Đặng gia.

Đoàn rước dâu đi qua con đường rợp bóng tre xanh mướt. Mai Nương rạng rỡ trong tấm áo the đỏ thắm, nụ cười bừng sáng như bông lúa nếp mùa gặt. Minh Viễn khoác áo the xanh, lưng thắt dải lụa điều, dáng dấp đĩnh đạc của một tay thợ cả nắm giữ vận mệnh làng nghề. Đặng Hữu cùng đại diện mười hai phường buôn đi bên cạnh, ai nấy đều hân hoan rạng rỡ khi mức giá sàn một quan hai thúng thóc đã che chở cho bao mùa màng của nông phu không bị gian thương dìm ép.

Khi tiệc mừng đãi làng đã vơi, tiếng cười nói dời dần về khoảng sân xưởng rộng thênh thang bên gốc đa bãi bồi. Nơi ấy, hàng chục vành cối tre mới đan đang chờ vào dăm nện đất.

Cụ Luân bước từng bước chậm rãi nhưng vững chãi lại gần chiếc chõng tre quen thuộc kê dưới tán đa cổ thụ. Lão thợ tám mươi chín tuổi mỉm cười nhìn người cháu đích tôn. Minh Viễn cởi chiếc áo the ngày cưới, xắn cao tay áo để lộ bắp tay cuồn cuộn gân cốt, tay cầm chiếc búa nghiến truyền đời thoăn thoắt gõ nhẹ vào từng thoi dăm gỗ trước đám thợ trẻ.

"Các chú để ý góc cánh nhạn này," tiếng Minh Viễn vang lên đanh chắc, ấm áp: "Dăm cối trên phải nghiêng đúng một phân ba ly so với dăm dưới. Khi cối chuyển vần, dăm gỗ miết vào vỏ trấu chỉ gẩy nhẹ lớp áo ngoài ra, nâng niu lấy hạt gạo bên trong. Cối đất nén lấy sự mềm mại che chở cho mầm sống, tuyệt đối không được dùng sức bạo tàn mà nện vỡ ngọc thực."

"Thưa thợ cả Minh Viễn, dăm nghiến ngâm ba mươi năm này đanh như đá, nhưng sao khi vào đất gan gà nhào mật mía lại thấy êm ru thế này ạ?" Một người thợ trẻ từ trấn Kinh Bắc sang học nghề kính cẩn hỏi.

Minh Viễn ngẩng lên, ánh mắt lấp lánh niềm tự hào hướng về phía cụ Luân:

"Ấy là nhờ thuật Tam Thổ Quy Nhất mà ông nội ta đã đúc kết cả đời thợ. Đất sét gan gà đào sâu ba trượng nện chặt với tro trấu xơ dừa triệt tiêu hết mọi lực rung giật, mật mía giữ độ đầm mát. Gỗ nghiến gặp đất nén thì như rồng về với nước, càng quay càng khít khao, ngàn vạn hộc thóc đi qua cũng chẳng sứt mẻ lấy một phân."

Tiếng đục đẽo vạt tre “xoèn xoẹt”, tiếng búa chêm dăm “chan chát” nhịp nhàng hòa cùng tiếng cối quay thử “ù… ù…” trầm đục, êm ru như lời ru của đất mẹ, vang vọng khắp đôi bờ bãi bồi sông Hồng.