Chương 22: Trao Đuốc Nghề Xưa

Mũi thuyền rồng vừa chạm vào doi cát bãi bồi, Chử Minh Viễn đã ghé vai cùng nhóm trai tráng lực lưỡng nâng kiệu rước. Bờ bến thôn Diên Cối rực rỡ cờ ngũ sắc bay phần phật trong gió sông. Hàng trăm ánh đuốc nứa bập bùng soi rọi những gương mặt hân hoan rạng rỡ của dân làng. Tiếng trống khẩu gióng lên dồn dập hòa cùng tiếng reo hò rền vang mặt nước:

"Rước biển vàng về làng rồi!"

"Đoàn thuyền Diên Cối thắng lớn trở về rồi bà con ơi!"

Tấm biển gỗ thếp vàng sáng lóa bốn chữ đại tự "Bách Nghệ Tinh Hoa" được khiêng qua cổng làng trong làn khói pháo tép cay nồng thơm ngát. Minh Viễn sải từng bước vững chãi dẫn đầu đoàn rước tiến thẳng vào sân từ đường họ Chử. Trước bàn thờ tổ nghề nghi ngút trầm hương, cụ Chử Đình Luân chỉnh lại nếp áo the, kính cẩn thắp ba nén nhang thơm rồi dẫn cháu nội quỳ lạy tạ ơn tiên tổ bách nghệ. Khói hương vấn vít quấn quanh tấm biển triều ban đặt trang trọng giữa gian chính điện, ghi nhận trọn vẹn mồ hôi và tâm huyết của biết bao thế hệ thợ cối đất bãi bồi.

Ngay sáng hôm sau, không khí lao động đã bừng lên khắp thôn xóm. Minh Viễn khoác áo chàm cộc tay, vắt khăn đầu rìu, trực tiếp dẫn đầu đoàn trai tráng ra bãi sông dọn dẹp tro than còn sót lại sau đêm hỏa hoạn. Đất mùn đen xốp được cuốc xới tinh tươm. Từng hố sâu được đào thẳng tắp theo mép nước để trồng dặm lứa tre đực bánh tẻ mới mang về từ rừng thượng nguồn. Tiếng cuốc xới rộn ràng, tiếng cười nói giòn tan xua tan mọi dấu tích điêu tàn. Nguồn tiền cược năm trăm quan và ba mươi thỏi bạc bồi thường của thương đoàn ngoại bang được đem ra dùng đúng việc: những mái xưởng cháy rụi đã mọc lên khung gỗ xoan mới thơm mùi vỏ bào, lòng lạch bãi ngâm tre chung được khơi sâu đón dòng phù sa đỏ quạch cuộn chảy.

Bên cạnh bãi tre non, Minh Viễn mở một bãi đất rộng để đón nhận thợ đóng cối từ khắp các tổng, các huyện lân cận đổ về học nghề. Đứng giữa đống đất phù sa cao ngút tầm mắt, chàng thợ trẻ bốc một nắm đất sét gan gà đào sâu ba trượng đã qua chín tuần sương nắng, bóp nhẹ cho vụn ra trong lòng bàn tay:

"Các bác, các anh nhìn kỹ chất đất này. Đất sét gan gà phải dẻo quánh, không lẫn sỏi cát. Khi nhào, ta rải tro trấu và bột xơ dừa theo đúng tỷ lệ ba phần đất, một phần xơ trấu, rồi tưới mật mía đun loãng vào để gắn kết. Đất luyện nhuyễn nện vào cạp tre sẽ tạo thành một khối đầm chắc, triệt tiêu toàn bộ lực rung, lại giữ buồng xay luôn mát lạnh. Có như thế phôi mầm hạt ngọc mới vẹn nguyên, không bị ma sát làm cháy khét."

Bà con thợ cối các vùng chăm chú lắng nghe, tay cầm bút ghi chép từng câu từng chữ vào giấy bản, mắt sáng ngời vẻ khâm phục. Minh Viễn cầm vồ gỗ đích thân nện thử một vành cối mẫu, tiếng vồ nện "bịch… bịch…" chắc nịch vang lên đều đặn, truyền lửa nghề bách nghệ đến từng con người lam lũ.

Giữa buổi trưa râm mát, tiếng vó ngựa và tiếng đòn gánh kĩu kịt vang lên từ đầu ngõ xưởng. Ông Đặng Hữu dẫn đầu mười hai chủ vựa thóc uy tín nhất dải duyên hải tươi cười bước vào. Trên tay vị thương gia chất phác là tập văn bản khế ước viết bằng mực tàu đỏ chót, thơm mùi giấy dó mới.

"Minh Viễn, cụ Chử!" Ông Đặng Hữu sang sảng cất tiếng, trải rộng cuộn khế ước lên chiếc bàn mộc giữa sân. "Mười hai phường buôn chúng tôi đã ký kết đồng thuận. Nay xin giao ước bằng giấy trắng mực đen với xưởng Diên Cối và bà con nông gia: từ nay về sau, toàn bộ thóc lúa vùng duyên hải sẽ được thu mua đúng giá sàn một quan tiền cho hai thúng thóc mẩy, tuyệt đối không ai được ép giá lúa non của nông dân. Đổi lại, liên minh phường cối vệ tinh của các chú sẽ chịu trách nhiệm bóc vỏ, cung cấp gạo thơm vẹn phôi cho toàn bộ kho quân lương trấn Sơn Nam theo lệnh triều đình!"

Minh Viễn nhìn bản khế ước bao tiêu lương thảo vững bền mà lồng ngực rộn rã niềm vui sướng. Bàn tay chai sạn của chàng cùng cha Mai Nương ấn ngón tay điểm chỉ son đỏ, chính thức khép lại những chuỗi ngày cơ hàn bị gian thương thao túng, mở ra mạng lưới sản xuất và cung ứng thóc gạo trù phú khắp bờ cõi Sơn Nam.

Chiều muộn buông xuống, sân từ đường họ Chử chật kín các bậc bô lão, thợ cả và bà con chòm xóm. Khói hương nghi ngút bên mâm cỗ cúng họ. Cụ Chử Đình Luân chống gậy bước ra hiên đình, ánh mắt quắc thước rạng rỡ vẻ uy nghiêm. Người đứng cạnh cụ bưng một khay gỗ gụ bọc vải điều đỏ thắm, bên trên đặt một chiếc búa thợ cả bằng gỗ nghiến đanh chắc, cán búa bóng lộn dấu tích năm tháng của bốn đời thợ cối họ Chử.